Ôn học kì II: bài minh hoạ nghị luận về Nguyễn Trãi

Bài minh hoạ do BTVN biên soạn: Đọc thơ văn Nguyễn Trãi, tôi nhận ra tình yêu thiên nhiên và nỗi lo cho cuộc sống con người không tách rời nhau. Ông có thể rung động trước sắc cây, hương hoa, nhưng niềm vui ấy không khiến ông quên mong ước về một đời sống yên ổn, đủ đầy. Bình Ngô đại cáo và Bảo kính cảnh giới bài 43 giúp làm rõ sự gắn bó đó từ hai cách thể hiện khác nhau. Trong Bình Ngô đại cáo, nhân nghĩa được đặt trước hết ở việc làm cho dân được yên, loại trừ sự tàn bạo. Phần tố cáo không chỉ kể hành động của kẻ thù mà làm hiện lên cảnh người dân bị đẩy vào đau khổ. Đến khi nói về chiến thắng và hoà bình, mạch lập luận trở lại với việc chấm dứt chiến tranh, mở cuộc sống mới. Như vậy, lo cho dân là cơ sở để đánh giá đúng sai và mục đích của hành động, không chỉ là một lời thương cảm đứng ngoài việc lớn. Trong Bảo kính cảnh giới bài 43, cảnh hè hiện lên qua màu sắc, hương thơm và những chuyển động giàu sức sống. Các động từ làm tán hoè, sắc lựu, hương sen không nằm yên trong một bức tranh. Âm thanh chợ cá cùng tiếng ve còn đưa nhịp sống con người vào cảnh. Đang cảm nhận vẻ đẹp ấy, chủ thể trữ tình hướng tới mong ước dân khắp nơi được đủ đầy. Cách kết không cắt đứt mạch cảnh–tình mà giúp thấy niềm vui trước cuộc sống còn mở thành khát vọng cho mọi người. Một tác phẩm có giọng tuyên bố và lập luận mạnh mẽ, một bài thơ giàu cảm giác về cảnh hè; hai cách viết không giống nhau nhưng cùng giúp hiểu tấm lòng hướng về dân. Bởi vậy, tìm hiểu Nguyễn Trãi không chỉ là nhớ một danh nhân từng sống vào thời nào. Đọc kĩ thơ văn còn giúp nhận ra một con người có đời sống tâm hồn phong phú và ý thức trách nhiệm sâu sắc. **Cách triển khai:** đoạn đầu nêu hướng nhìn; hai đoạn giữa lần lượt phân tích tác phẩm; đoạn cuối khái quát mà giữ sự khác nhau giữa cáo và thơ. Bài không kể mọi sự kiện cuộc đời, vì trọng tâm là một phương diện được thơ văn làm rõ.