Một đề tài cần có điều muốn tìm lời giải
Báo cáo về văn hoá truyền thống cần câu hỏi cụ thể, không chỉ tên rộng như “nghệ thuật chèo”. Có thể tìm hiểu cách một lớp chèo bộc lộ nỗi niềm, một tình thế tuồng tạo tiếng cười hoặc quan hệ truyền thống–hiện đại trong một văn bản thông tin.
Chọn nguồn phù hợp với câu hỏi. Kịch bản cung cấp lời và chỉ dẫn; bản ghi biểu diễn cung cấp cách diễn cụ thể; công trình nghiên cứu đưa nhận định, phương pháp; lời nghệ nhân nếu có cần ghi đúng hoàn cảnh và phạm vi. Không dùng một nguồn thay tất cả hoặc tự nhận đã phỏng vấn khi chỉ đọc một bài báo.
Với dị bản, ghi tác phẩm, người sưu tầm/chỉnh lí, bản sách hoặc bản diễn thực dùng. Tư liệu có thể khác vì quá trình lưu truyền, sáng tạo; cần đối chiếu, không trộn rồi coi là một bản. Kế hoạch gồm câu hỏi, nguồn, việc sẽ làm, sản phẩm và giới hạn; thái độ trân trọng vẫn đi cùng kiểm chứng.
Ví dụ kế hoạch về lời tự giới thiệu trong Huyện đường
Kế hoạch BTVN biên soạn, không phải nhật kí nghiên cứu đã thực hiện:
Câu hỏi: trong bản trích “Huyện đường” của SGK, lời tự giới thiệu của tri huyện và đối thoại sau đó làm rõ sự tự đắc và ý đồ lợi riêng thế nào? Nguồn trực tiếp là bản trích theo Hoàng Châu Ký chỉnh lí, SGK tr.132–136. Cách làm: ghi lời tự giới thiệu, các lời bàn vụ việc, lời tán đồng và chỉ dẫn; giải thích quan hệ với chức trách và tiếng cười.
Đề cương: đặt vấn đề và phạm vi; lời tự bộc lộ; đối thoại phát triển ý đồ; kết luận về cơ chế châm biếm trong cảnh; nguồn và điều chưa xét. Không nhận đã tìm hiểu toàn bộ tuồng dân gian chỉ từ đoạn này.
Nếu mở câu hỏi về cách nghệ sĩ tạo tiếng cười, phải bổ sung một bản diễn thực được xem, có thông tin nguồn và ghi chép vị trí. Cần kiểm đó là tuồng hay bản chuyển thể sang chèo; cùng tên tích chưa có nghĩa cùng loại hình. Chỉ sau khi có dữ liệu mới đặt phần so sánh cách biểu diễn.
Củng cố kiến thức
Với câu hỏi về lời và quan hệ trong bản trích, cách chọn phạm vi nào phù hợp?
Đúng: câu hỏi, nguồn và cách làm tương ứng.
Đó là công việc chưa thực hiện.
Trộn nguồn không rõ làm mất khả năng đối chiếu.
Có thể có bản chuyển thể, cần kiểm loại hình.
Lời giải
Đáp án A. Câu hỏi cần dữ liệu lời và chỉ dẫn của một bản rõ. Ghi đúng bản giúp kiểm nhận xét. Việc mở sang nhiều đoàn, dị bản hoặc loại hình khác đòi dữ liệu mới, không thể chỉ đổi tên phạm vi trên báo cáo.
Củng cố kiến thức
Muốn bổ sung nhận xét về nét mặt, giọng của một diễn viên, cần bước nào?
Hình dung không phải quan sát đã thực hiện.
Đúng: bổ sung đúng loại tư liệu cho câu hỏi mới.
Các bản có thể khác loại hình và cách dựng.
Tích, văn bản vẫn là điểm đối chiếu quan trọng.
Lời giải
Đáp án B. Nhận xét cách diễn cần dữ liệu biểu diễn thật. Nguồn, vị trí và ghi chép giúp người khác kiểm lại điều được nói. Không biến ý tưởng dàn dựng của người viết thành điều nghệ sĩ đã làm, cũng không xoá điểm tựa văn bản khi đối chiếu.