Phương tiện liên kết phải phục vụ ý
Liên kết được thể hiện bằng những phương tiện ngôn ngữ giúp nối câu, đoạn: lặp từ, dùng từ thay thế, từ nối và các cách thích hợp khác. Từ nối cần phù hợp quan hệ thực: bổ sung, tương phản, nguyên nhân–kết quả, giải thích… Không chọn chỉ để câu có vẻ trôi chảy.
Phép thế dùng một từ hoặc cụm thay cho đối tượng đã nêu. Cần xác định người đọc có biết rõ từ ấy chỉ ai, việc gì hay không. Khi có nhiều đối tượng có thể được hiểu là đối tượng thay thế, nên gọi lại tên cần thiết để tránh mơ hồ.
Mạch lạc và liên kết liên quan nhưng không đồng nhất: mạch lạc thuộc quan hệ nội dung; liên kết có biểu hiện ngôn ngữ. Sửa từ nối không đủ nếu ý vẫn lệch chủ đề. Ngược lại, ý cùng chủ đề vẫn có thể khó hiểu vì từ thay thế hoặc từ nối dùng không rõ, không đúng.
Ví dụ kiểm quan hệ và đối tượng thay thế
Các câu giả định do BTVN biên soạn:
“Danh mục mới ghi rõ vị trí sách. Tuy nhiên, người đọc tìm sách thuận tiện hơn.” Hai ý đang diễn đạt tác dụng của danh mục, không có ý đối lập cần nêu. Có thể sửa “Nhờ vậy, người đọc tìm sách thuận tiện hơn.” Việc sửa dựa quan hệ kết quả đã được nội dung hỗ trợ, không phải vì từ “tuy nhiên” luôn sai.
“Mai đưa cho Lan một tờ hướng dẫn và một cuốn truyện. Nó có ba phần.” Từ “nó” chưa làm rõ đang chỉ tờ hướng dẫn hay cuốn truyện. Nếu ý định là giới thiệu hướng dẫn, sửa “Tờ hướng dẫn có ba phần.” Gọi lại tên đối tượng giúp chính xác, dù phải lặp một từ.
Sau khi sửa, đọc cả đoạn để kiểm người đọc có thể theo quan hệ và xác định đúng đối tượng. Không thay mọi chỗ lặp bằng đại từ, vì phép thế chỉ hữu ích khi không gây nhầm.
Củng cố kiến thức
Vì sao nên thay “Tuy nhiên” bằng “Nhờ vậy” trong ví dụ danh mục?
Tuy nhiên dùng phù hợp khi có quan hệ tương phản.
Đúng: sửa dựa quan hệ thực giữa ý.
Phải xét ngữ cảnh, không có quy tắc vị trí ấy.
Lệch chủ đề cần sửa nội dung.
Lời giải
Đáp án B. Câu trước nêu danh mục ghi vị trí; câu sau nêu tác dụng thuận tiện cho tìm sách. Quan hệ ấy được “nhờ vậy” biểu đạt phù hợp hơn từ tương phản. Cần xác định quan hệ rồi chọn từ, không chọn một từ nối tốt cho mọi đoạn.
Củng cố kiến thức
Nếu đang muốn giới thiệu cấu trúc tờ hướng dẫn, cách sửa câu “Nó có ba phần” nào rõ nhất?
Thứ đó vẫn chưa giải quyết đối tượng quy chiếu.
Đại từ có thể mơ hồ khi có nhiều đối tượng.
Đúng: gọi đúng đối tượng định giới thiệu.
Không cần xoá dữ kiện chỉ để né sửa phép thế.
Lời giải
Đáp án C. Câu trước nêu hai vật, nên “nó” có thể được hiểu theo hơn một cách. Khi đã biết ý định giới thiệu tờ hướng dẫn, gọi rõ tên là cách sửa trực tiếp. Sự lặp cần thiết để chính xác không phải lỗi lặp vụng.