Đọc bài tham khảo để học cách viết
Khi đọc một bài phân tích, cần xác định vấn đề được bàn, luận điểm chính, bằng chứng và cách giải thích. Chú ý vì sao người viết chọn chi tiết ấy và đặt các ý theo thứ tự ấy.
Có thể học cách giới thiệu, chuyển từ tóm tắt sang phân tích, nối nghệ thuật với chủ đề và kết luận từ căn cứ. Không chép nhận xét về một truyện sang truyện khác khi chưa có dẫn chứng phù hợp.
Bài tham khảo về Quà Giáng sinh của O. Henry trong SGK là bài của Linh Nguyên. Điểm cần học là cách lí giải giá trị món quà thông qua tình huống và cách kể, không phải thuộc lại các câu nhận xét của bài.
Từ món quà không dùng được đến giá trị tình yêu
Phân tích cách viết do BTVN biên soạn theo bài tham khảo của Linh Nguyên, SGK tr.30–32.
Đê-la bán mái tóc để mua dây đeo đồng hồ cho Gim; Gim bán đồng hồ để mua quà dùng cho mái tóc của vợ. Khi trao quà, mỗi món đều chưa thể dùng như dự tính.
Bài tham khảo không dừng ở việc kể sự trớ trêu. Người viết làm rõ: cả hai đều từ bỏ điều quý giá của mình để đem niềm vui cho người kia. Giá trị sử dụng trước mắt của món quà mất đi, nhưng tình yêu và sự hi sinh được bộc lộ. Nhờ giải thích nghịch cảnh ấy, bài hướng tới chủ đề giá trị tinh thần của quà tặng.
Trình tự từ tình huống, chi tiết và cách kết thúc đến chủ đề cho thấy nghệ thuật không phải một mục khen thêm ở cuối. Cách tạo bất ngờ đã góp phần làm người đọc nhận ra điều quan trọng trong quan hệ giữa hai nhân vật. Có thể vận dụng cách nối ấy khi phân tích truyện khác, nhưng phải chọn bằng chứng của truyện đang viết.
Củng cố kiến thức
Lí giải nào nối đúng tình huống trao quà với chủ đề trong ví dụ?
Đúng: phân biệt công dụng trước mắt với giá trị tinh thần.
Đã bỏ qua mục đích hi sinh vì người kia.
Bài làm rõ giá trị không chỉ nằm ở giá tiền.
Mỗi người không biết lựa chọn của người kia nên xuất hiện bất ngờ.
Lời giải
Đáp án A. Tình huống đặt giá trị sử dụng và giá trị tinh thần cạnh nhau. Món quà chưa thể dùng, nhưng lựa chọn hi sinh cho nhau lại chứng tỏ tình yêu. Giải thích quan hệ này giúp đi từ sự việc đến chủ đề, thay vì chỉ gọi kết thúc là trớ trêu.
Củng cố kiến thức
Điều nào nên vận dụng từ bài tham khảo khi viết về một truyện khác?
Chủ đề phải được xác định từ truyện cụ thể.
Bằng chứng ấy thuộc Quà Giáng sinh, không tự dùng cho truyện khác.
Đúng: học thao tác lập luận, tự chọn căn cứ thích hợp.
Thay tên không làm nhận xét phù hợp một tác phẩm khác.
Lời giải
Đáp án C. Giá trị của việc đọc bài tham khảo là hiểu cách lập luận: chọn chi tiết, giải thích và khái quát ý nghĩa. Khi đổi tác phẩm, căn cứ và nhận xét phải được xây dựng lại từ văn bản đang đọc. Sao chép nội dung không thay thế việc phân tích.