Chi tiết văn hoá giúp hiểu sâu câu chuyện
Sử thi lưu giữ nhiều nét đời sống của cộng đồng: nhà ở, trang phục, vật dụng, cách tiếp khách, quan hệ giữa người với người và tín ngưỡng. Đọc các chi tiết ấy cùng cước chú sẽ giúp hiểu nghĩa và sắc thái mà một lời tóm tắt cốt truyện chưa thể cho thấy.
Trong Đăm Săn, nhà sàn, cầu thang, ché rượu và tiếng chiêng xuất hiện giữa cảnh tiếp đón. Những chi tiết vừa dựng không gian sống, vừa cho thấy sự giàu có và lòng trọng khách. Các thần linh lại cho thấy cách người xưa hình dung sức mạnh chi phối thế giới.
Hình tượng Nữ Thần Mặt Trời có thể được lí giải từ nhiều góc nhìn. Cần nêu rõ căn cứ cho cách hiểu, chẳng hạn quyền năng duy trì sự sống để giải thích ý nghĩa sức mạnh tự nhiên, hoặc hành trình đến nơi xa xôi để bàn khát vọng mở rộng không gian. Một cách hiểu có căn cứ không loại trừ mọi cách hiểu khác.
Từ ché rượu đến quyền năng của Nữ Thần
Phân tích BTVN theo văn bản và cước chú SGK.
**Cảnh tiếp khách.** Đăm Par Kvây cho người trải chiếu, đem đồ ăn, rượu và đánh chiêng đón Đăm Săn. Cước chú giải thích những loại ché quý; lời kể cho biết giá trị lớn của chúng. Các chi tiết làm hiện ra không khí tiếp đãi trọng thị và đời sống sung túc, không chỉ cho biết khách có uống rượu.
**Nơi ở của Nữ Thần.** Cầu thang được ví với cầu vồng, vật dụng bằng vàng, người ra vào đông đúc. Không gian vừa gợi ngôi nhà giàu có trong hình dung cộng đồng, vừa mang vẻ kì vĩ của thế giới thần linh. Những hình ảnh ấy làm mục tiêu chinh phục của Đăm Săn trở nên phi thường.
**Lí do từ chối.** Nữ Thần nói nếu mình đi thì cây cối, con vật và con người sẽ không còn điều kiện sống. Từ lời ấy, có thể hiểu nàng tượng trưng cho sức mạnh tự nhiên duy trì sự sống. Khát vọng chinh phục nàng vì thế vượt một mong muốn hôn nhân thông thường. Cách giải thích dựa vào lời thoại này, không biến câu chuyện thần thoại thành lời giải thích khoa học về Mặt Trời.
Củng cố kiến thức
Những chi tiết trải chiếu, đem ché rượu quý và đánh chiêng trong cảnh đón Đăm Săn làm rõ điều gì?
Các chi tiết đang thuộc cảnh tiếp đón ở nhà Đăm Par Kvây.
Ngược lại, khách được tiếp đãi chu đáo.
Đúng: vật dụng, đồ ăn và cách tiếp đón cùng hỗ trợ nhận xét.
Cách tiếp đãi không cho thấy ý muốn cắt quan hệ.
Lời giải
Đáp án C. Trải chiếu, chuẩn bị thức ăn, rượu và tiếng chiêng là những việc đón khách. Việc dùng các loại ché có giá trị còn làm nổi sự giàu có. Đọc chi tiết cùng cước chú giúp hiểu cả không khí giao tiếp và nét đời sống văn hoá.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào trực tiếp hỗ trợ cách hiểu Nữ Thần Mặt Trời tượng trưng cho sức mạnh duy trì sự sống?
Chi tiết này chủ yếu góp phần miêu tả vẻ đẹp.
Đúng: lời thoại nối quyền năng Nữ Thần với sự sống của muôn loài.
Hành động vào nhà không trực tiếp nêu quyền năng ấy.
Lời người hầu nói về Đăm Săn, không giải thích vai trò Nữ Thần.
Lời giải
Đáp án B. Nữ Thần lí giải sự từ chối bằng hậu quả đối với cả thiên nhiên và con người. Lời thoại cho thấy nàng không chỉ là một cô gái đẹp mà còn gắn với trật tự duy trì sự sống. Đó là căn cứ cho cách đọc biểu tượng sức mạnh tự nhiên trong thế giới sử thi.