Nhận thể thơ từ chính câu thơ
Bảo kính cảnh giới, bài 43, là thơ Nôm Đường luật có câu lục ngôn xen thất ngôn. “Lục ngôn” là sáu tiếng, “thất ngôn” là bảy tiếng. Bài có tám câu nhưng không phải câu nào cũng bảy tiếng.
Câu một và câu tám có sáu tiếng; những câu còn lại có bảy tiếng. Hai câu ngắn ở đầu và cuối tạo điểm nhấn cho tâm thế mở đầu và ước nguyện kết thúc. Khi đọc nhịp cần chú ý cấu tạo câu, ý và cảm xúc, không chỉ đếm tiếng rồi dừng lại.
Sáng tạo câu lục ngôn, dùng từ láy và hình ảnh sinh hoạt gần gũi góp phần làm thơ tiếng Việt tự nhiên, giàu biểu cảm. Đây là sự tiếp thu và đổi mới trên cơ sở thơ Đường luật, không phải lỗi thiếu chữ cần thêm cho đủ.
Hai câu ngắn, hai điểm nhấn
Phân tích của BTVN theo bản thơ SGK.
“Rồi / hóng mát / thuở ngày trường” có sáu tiếng. Có thể ngắt nhịp 1/2/3 để làm rõ trạng thái rỗi rãi được đặt ngay đầu; cũng có thể đọc 3/3 theo hai cụm ý. Những cách ngắt ấy đều cần giữ nghĩa của câu và tâm thế thư thái.
“Dân giàu đủ / khắp đòi phương” cũng có sáu tiếng, nhịp 3/3 làm lời ước nguyện gọn và chắc. Câu kết hướng tới dân khắp nơi, nên điểm dừng ngắn có sức đọng lại ở điều nhà thơ tha thiết nhất.
Nhận xét hình thức cần nối với ý nghĩa: câu sáu tiếng không chỉ khác số lượng mà còn làm nổi tâm thế thưởng thức cảnh và tấm lòng hướng về dân.
Củng cố kiến thức
Kết quả đếm tiếng nào đúng với hai câu được phân tích?
Câu đầu: Rồi/hóng/mát/thuở/ngày/trường, sáu tiếng.
Câu cuối: Dân/giàu/đủ/khắp/đòi/phương, sáu tiếng.
Đúng: đếm từ dòng thơ thực tế.
Tám câu không có nghĩa mọi câu đều bảy tiếng.
Lời giải
Đáp án C. Câu đầu gồm Rồi, hóng, mát, thuở, ngày, trường; câu cuối gồm Dân, giàu, đủ, khắp, đòi, phương. Mỗi câu sáu tiếng. Kết quả cho thấy sự xen câu lục ngôn, không thể tự thêm tiếng để ép toàn bài theo một khuôn thất ngôn.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích được giá trị câu kết sáu tiếng?
Số tiếng phải được nối với nghĩa.
Đúng: hình thức và nội dung được giải thích cùng nhau.
Điển âm nhạc phục vụ ước nguyện về đời sống dân.
Mạch cảnh sống dẫn tới ước nguyện vẫn gắn bó.
Lời giải
Đáp án B. Câu kết chia thành hai cụm ba tiếng: điều mong muốn là dân giàu đủ, phạm vi là khắp nơi. Nhịp gọn cùng vị trí cuối bài làm ước nguyện đọng lại. Nhận xét không chỉ đếm tiếng mà giải thích tác dụng trong mạch cảm xúc.