Nghiên cứu bắt đầu trước khi viết
Báo cáo nghiên cứu trình bày kết quả tìm hiểu một vấn đề trên dữ liệu chính xác, đáng tin cậy. Đề tài cho biết lĩnh vực quan tâm; câu hỏi nghiên cứu xác định điều cần tìm lời giải. Phạm vi phải vừa sức với thời gian, nguồn và cách thực hiện, không đặt một tên rất rộng rồi chỉ có ít tư liệu.
Thu thập và kiểm tài liệu theo tác giả, nơi công bố, mục đích, thời điểm, cách đưa bằng chứng. Ghi ngay vị trí, nguồn, ý chính và nhận xét riêng để tránh lẫn ý nguồn với ý của mình. Nếu quan sát hoặc khảo sát, phải ghi cách làm và dữ liệu thật, không tạo kết quả để điền đủ báo cáo.
Từ tư liệu, lập đề cương: đặt vấn đề và câu hỏi; giải quyết bằng các ý có dữ kiện hỗ trợ; kết luận về điều tìm được và giới hạn; tài liệu tham khảo. Đề cương có thể điều chỉnh khi tư liệu không hỗ trợ giả thiết ban đầu. Không chỉ chọn những nguồn đồng ý với kết luận đã định sẵn.
Ví dụ thu hẹp một đề tài về người anh hùng
Kế hoạch phân tích do BTVN biên soạn, không phải báo cáo khảo sát đã thực hiện:
Đề tài rộng: người anh hùng trong sử thi. Câu hỏi vừa sức hơn: “Trong hai bản trích Héc-to và Đăm Săn của SGK, lời cảnh báo và quyết định hành động làm rõ động lực nhân vật thế nào?” Phạm vi chỉ hai bản trích; không nhận đã nghiên cứu toàn bộ I-li-át, Đăm Săn hoặc tất cả sử thi thế giới.
Tư liệu trực tiếp: đoạn đối thoại, chi tiết hành động trong SGK tr.99–111, chú thích và thông tin bản dịch. Cách làm: đọc hai đoạn, ghi vị trí lời cảnh báo, lời đáp và hành động; so sánh theo cùng tiêu chí; kiểm nhận xét bằng toàn mạch bản trích. Bảng tư liệu nên tách phần tóm tắt chi tiết khỏi phần giải thích của người viết.
Đề cương gồm vấn đề/phạm vi/cách làm; phân tích từng trường hợp; so sánh động lực; kết luận và giới hạn; nguồn. Nếu thêm nhận định ngoài SGK, phải đọc và kiểm nguồn đó trước, không chỉ mượn danh sách tài liệu của bài mẫu. Sự khác nhau giữa hai trường hợp là điều cần giải thích, không phải lỗi dữ liệu phải xoá.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nào phù hợp lượng tư liệu của kế hoạch ví dụ?
Phạm vi quá rộng so với nguồn.
Đúng: vấn đề và nguồn tương ứng, có thể phân tích.
Hai đoạn không là bằng chứng toàn bộ lịch sử.
Sở thích người đọc cần dữ liệu tiếp nhận khác.
Lời giải
Đáp án B. Câu hỏi giới hạn hai bản trích và một quan hệ có thể tìm chi tiết: cảnh báo–quyết định–động lực. Các câu còn lại cần kho tư liệu hoặc phương pháp khác. Thu hẹp không làm nghiên cứu vô nghĩa, mà giúp kết quả có cơ sở và kiểm được.
Củng cố kiến thức
Nếu tư liệu không ủng hộ nhận xét dự kiến, cách làm nào đúng?
Chọn lọc thiên lệch làm sai kết quả.
Không tự thêm lời vào tác phẩm.
Đúng: để căn cứ chi phối kết luận.
Kết luận phải trả lời câu hỏi của báo cáo.
Lời giải
Đáp án C. Nghiên cứu là tìm lời giải từ tư liệu, không ép tư liệu theo lời giải định trước. Cần kiểm xem đã đọc đúng chưa, sau đó thay nhận xét hoặc giới hạn nếu cần. Nguồn bổ sung phải thực sự liên quan, không dùng để che chỗ chưa có căn cứ.