Đồng bằng sông Cửu Long: Vị trí và tự nhiên

Theo SGK 2026, Đồng bằng sông Cửu Long gồm **Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau**, diện tích khoảng **36,4 nghìn km²**, chiếm 11% diện tích cả nước năm 2024. Danh sách này theo địa giới sau sắp xếp, không dùng thay danh sách tỉnh của quá khứ. Vùng giáp Đông Nam Bộ và Cam-pu-chia; tiếp giáp biển ở phía tây và đông nam. Có các đảo, quần đảo như Phú Quốc, Thổ Chu, Nam Du. Vị trí thuận lợi giao lưu với vùng kinh tế lớn, phát triển kinh tế biển và hợp tác trong lưu vực sông Mê Công. Đọc hình 19.1 SGK trang 206: xác định ranh vùng, biên giới và đường bờ; tìm sông Tiền, sông Hậu; đối chiếu chú giải đất và tài nguyên. Không dùng một màu đất để xác định địa giới tỉnh.

Địa hình thấp, tương đối bằng phẳng tạo thuận lợi tổ chức sản xuất và giao thông. Đất phù sa dọc sông Tiền, sông Hậu thuận lợi trồng lúa, cây ăn quả. Khí hậu cận xích đạo nóng, có mùa mưa và mùa khô, cho phép sản xuất nhiều vụ khi có nước và kĩ thuật phù hợp. Sông ngòi, kênh rạch dày đặc cung cấp nước, phù sa và không gian nuôi trồng thuỷ sản, đồng thời thuận lợi giao thông đường thuỷ. Đất ngập nước có hệ sinh thái tràm; ven biển có rừng ngập mặn. Biển rộng, nguồn lợi thuỷ sản và cảnh quan đảo tạo thế mạnh đánh bắt, nuôi trồng, du lịch và vận tải. Đất phèn phổ biến ở Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên và vùng trũng Cà Mau; đất mặn ở ven biển. Cần cải tạo và sử dụng phù hợp với điều kiện nước, loại đất và mục đích sản xuất, không áp cùng một cách cho mọi nơi.

Địa hình thấp làm vùng nhạy cảm với ngập, xâm nhập mặn và tác động của biến đổi khí hậu. Mùa khô kéo dài có thể thiếu nước ngọt; đất phèn, đất mặn hạn chế sản xuất nếu quản lí không phù hợp. Sạt lở bờ sông, bờ biển làm mất đất và đe doạ nơi ở, hạ tầng. Khoáng sản trên đất liền không phong phú. Phát triển cần lựa chọn ngành theo thế mạnh, sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ rừng và hệ sinh thái. Một nguyên nhân riêng lẻ chưa đủ giải thích mọi biến động: cần xét khí hậu, nguồn nước thượng lưu, khai thác nước, sử dụng đất và tác động của con người khi có dữ liệu.