Hai chỉ tiêu cần hai thang đo
Nguồn là **bảng 13.2 SGK trang 171**, dữ liệu theo phạm vi Đồng bằng sông Hồng trong SGK 2026. Diện tích tính bằng **triệu ha**; sản lượng tính bằng **triệu tấn**. Lúa là một phần của lương thực có hạt, không cộng sản lượng lúa một lần nữa vào tổng.
| Năm | Diện tích | Sản lượng |
|---|---|---|
|2010|1,30|7,50|
|2015|1,25|7,43|
|2020|1,10|6,63|
|2024|1,03|5,84|
Diện tích và sản lượng đều giảm qua các mốc. Giai đoạn 2010–2024, diện tích giảm 0,27 triệu ha; sản lượng giảm 1,66 triệu tấn. Không dùng hai mức giảm khác đơn vị để nói chỉ tiêu nào “giảm nhiều hơn” về cùng đại lượng.
Bài luyện
Diện tích giảm bao nhiêu giữa 2010 và 2024?
Đúng. 1,30 − 1,03 = 0,27 triệu ha.
Đã nhầm đơn vị diện tích với sản lượng.
Đã cộng 1,30 và 1,03, không tính mức giảm.
1,66 là mức giảm sản lượng tính bằng triệu tấn, không diện tích.
Lời giải
1,30 − 1,03 = 0,27 triệu ha. Cần giữ đúng chỉ tiêu, mốc và đơn vị khi lấy chênh lệch.
Bài luyện
Vì sao không cộng thêm sản lượng lúa vào lương thực có hạt?
Lúa thuộc lương thực có hạt và được bảng tách phần “trong đó”.
Hai chỉ tiêu khác nhau và khác đơn vị.
Bảng có các mốc tương ứng cho tổng và phần lúa.
Đúng. Cụm “trong đó: lúa” chỉ một bộ phận đã nằm trong tổng.
Lời giải
Cụm “trong đó: lúa” chỉ một bộ phận đã nằm trong tổng. Cộng bộ phận vào tổng sẽ tính lặp, làm tăng sai sản lượng.
Dựng biểu đồ cột–đường có hai trục tung
Chuẩn bị giấy, thước, bút hoặc phần mềm vẽ. Dùng **cột cho diện tích**, **đường cho sản lượng** như hướng dẫn SGV. Trục hoành là năm; khoảng cách 2010–2015, 2015–2020 đều 5 năm, còn 2020–2024 là 4 năm nên thể hiện tương ứng.
Trục tung trái ghi triệu ha, trục tung phải ghi triệu tấn; chọn thang đều, ghi rõ số và đơn vị. Vẽ cột, đặt điểm của đường theo đúng trục tương ứng, nối điểm theo thứ tự năm. Thêm tên biểu đồ, chú giải, nguồn và nhãn cần thiết.
Hình trong bài là mẫu đọc: cột và đường có thang riêng, không so chiều cao cột với độ cao điểm để kết luận ha lớn hơn tấn. Sản phẩm thực hành là biểu đồ tự dựng và đoạn nhận xét có số liệu; câu luyện chỉ kiểm thao tác và cách đọc.
Bài luyện
Cách biểu diễn nào phù hợp yêu cầu và hướng dẫn trong bài?
Hai đại lượng khác đơn vị không cộng thành tổng cơ cấu.
Đã bỏ dữ liệu diện tích.
Đúng. Biểu đồ kết hợp cột–đường thể hiện đồng thời hai chỉ tiêu qua thời gian.
Sản lượng dùng triệu tấn; cần trục đơn vị riêng.
Lời giải
Biểu đồ kết hợp cột–đường thể hiện đồng thời hai chỉ tiêu qua thời gian. Hai trục riêng giữ đơn vị và thang đo đúng cho từng chỉ tiêu.
Bài luyện
Khoảng cách các mốc năm trên trục hoành cần chú ý gì?
Trục thời gian cần theo thứ tự năm, không sắp lại theo giá trị.
Đúng. Khoảng cách năm lần lượt là 5, 5, 4.
Phải lấy hiệu hai năm liền nhau, không suy từ số mốc.
4 năm ngắn hơn 5 năm, không dài gấp đôi.
Lời giải
Khoảng cách năm lần lượt là 5, 5, 4. Khi dựng biểu đồ kết hợp có đường theo thời gian, giữ tỉ lệ khoảng cách giúp đọc đúng diễn biến.
Nhận xét có dẫn chứng và giới hạn giải thích
Đọc từng dãy riêng: diện tích 1,30 → 1,03 triệu ha, sản lượng 7,50 → 5,84 triệu tấn. Cả hai cùng giảm qua bốn mốc, nhưng bảng chỉ cho các năm chọn, không khẳng định mọi năm ở giữa đều giảm.
SGK giải thích diện tích có sự chuyển đổi sang thuỷ sản, cây ăn quả, hạ tầng, khu công nghiệp, nhà ở. Đây là căn cứ để liên hệ việc sử dụng đất với sản xuất lương thực; riêng bảng số chưa định lượng được đóng góp của từng nguyên nhân.
Kiểm lại biểu đồ: đủ bốn năm, hai trục đúng đơn vị, các giá trị khớp bảng, có chú giải và nguồn. Trong nhận xét, phân biệt mức giảm tuyệt đối với tỉ lệ giảm và tránh dùng đường biểu diễn để dự báo chắc chắn năm tiếp theo.
Bài luyện
Nhận xét nào được dữ liệu trực tiếp chứng minh?
Đúng. So các hàng cho thấy cả hai chỉ tiêu giảm qua bốn mốc.
Bảng không cho dữ liệu từng năm hoặc mức giảm đều.
Bảng chưa xác định nguyên nhân; SGK còn nêu chuyển đổi đất.
Dữ liệu quá khứ chưa đủ cho dự báo chắc chắn.
Lời giải
So các hàng cho thấy cả hai chỉ tiêu giảm qua bốn mốc. Không suy diễn thành giảm đều hằng năm, một nguyên nhân duy nhất hoặc dự báo chắc chắn.
Bài luyện
Dấu hiệu nào cho thấy cần sửa biểu đồ trước khi nộp?
Đây là những thành phần cần có.
Đây là cách dựng đúng.
Giữ mốc và đơn vị giúp nhận xét chính xác.
Đúng. Đường sản lượng phải được đọc bằng trục triệu tấn.
Lời giải
Đường sản lượng phải được đọc bằng trục triệu tấn. Nhầm sang trục diện tích làm sai ý nghĩa dữ liệu dù các điểm nhìn có vẻ hợp lí.
Đang học