Nước Mỹ từ năm 1991: chính trị và kinh tế

Sau năm 1991, Mỹ tiếp tục nền dân chủ tư sản dưới sự cầm quyền của một trong hai đảng: Đảng Dân chủ, Đảng Cộng hoà. Khi học giai đoạn dài, cần nắm nét chung này trước khi tìm hiểu một chính quyền cụ thể. Theo SGK, Mỹ nhất quán mục tiêu, tham vọng chi phối và lãnh đạo thế giới. Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ tìm cách tận dụng vị thế siêu cường duy nhất để thúc đẩy trật tự đơn cực. Tham vọng ấy gặp cạnh tranh của nhiều trung tâm đang vươn lên. Trong những năm 1990, Tổng thống B. Clin-tơn thực hiện chiến lược **“Cam kết và mở rộng”**. Các mục tiêu gồm bảo đảm an ninh bằng lực lượng quân sự mạnh, củng cố sức mạnh kinh tế và dùng khẩu hiệu “dân chủ” để can thiệp công việc nội bộ của nước khác, theo cách trình bày của SGK. Đây là chính sách của thời kì được học, không phải tên gọi chung cho mọi chính quyền Mỹ về sau.

Mỹ có sức mạnh lớn về kinh tế, tài chính, công nghệ. Các lĩnh vực sản xuất gồm dầu mỏ, thép, ô tô, hàng không – vũ trụ, hoá chất, điện tử, hàng tiêu dùng, nông sản và chế biến thực phẩm. Hình 18.4 trang 95 SGK ghi nhà máy Bô-inh ở tiểu bang Oa-sinh-tơn. Ảnh công xưởng lắp ráp máy bay giúp nhận diện một ngành công nghiệp tiêu biểu; không cung cấp đủ dữ liệu để suy ra sản lượng hoặc thị phần của toàn nền kinh tế. SGK cũng nêu ảnh hưởng lớn của Mỹ trong các tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế như WTO, WB, IMF. Sức mạnh kinh tế vì vậy được thể hiện qua nhiều mặt: sản xuất, tài chính, công nghệ và vai trò trong quan hệ quốc tế.

Theo số liệu được SGK trình bày, GDP Mỹ đứng đầu thế giới, chiếm **hơn 30% GDP thế giới năm 2000**, còn **24% năm 2021**. Đây là tỉ trọng trong tổng GDP thế giới tại hai mốc, không phải tốc độ tăng trưởng hằng năm của Mỹ. Tỉ trọng giảm cho biết phần đóng góp tương đối thay đổi. Muốn biết quy mô GDP Mỹ tăng hay giảm, cần số giá trị GDP tuyệt đối cùng cách tính; chỉ hai tỉ trọng chưa đủ để kết luận. SGK dùng dẫn chứng GDP bình quân đầu người hơn 70 000 USD năm 2021 để nói mức phát triển cao. Chỉ tiêu bình quân khác tổng GDP, cũng không có nghĩa mọi người đều có thu nhập đúng bằng mức ấy. Các dữ kiện năm 2021 phải giữ mốc, không ghi thành số của năm đang tra cứu.

Kinh tế Mỹ không tăng đều, liên tục trong toàn giai đoạn. SGK nêu các tác động của khủng hoảng kinh tế, tài chính, trong đó có cuộc khủng hoảng 2008–2009. Một nước có tiềm lực lớn vẫn có thể trải qua suy thoái. Để tóm tắt, dùng ba hàng: chính trị và đối ngoại; sức mạnh kinh tế; biến động, hạn chế. Chọn dẫn chứng đúng hàng và ghi năm khi có số liệu. Cách này giúp tránh nhận xét chỉ có thành tựu hoặc chỉ có khó khăn. Khi so sánh Nga và Mỹ, dùng cùng thời kì sau 1991, cùng tiêu chí chính trị, kinh tế. Muốn cập nhật một chỉ tiêu mới, đọc nguồn chính thức, ghi năm và cách tính riêng với bảng SGK.