Nước Mỹ từ năm 1945 đến năm 1991

Từ năm 1945 đến năm 1991, Mỹ duy trì nền dân chủ tư sản với hai đảng thay nhau cầm quyền: Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hoà. Chính sách đối nội hướng tới phát triển kinh tế, ổn định xã hội, đồng thời ngăn chặn và đàn áp phong trào đấu tranh của các lực lượng tiến bộ. Chính sách của chính quyền không đồng nhất với thái độ của toàn thể nhân dân Mỹ. Trong nước có phong trào đấu tranh phản đối chiến tranh xâm lược Việt Nam. Hình 11.3 trang 49 SGK là người biểu tình xuống đường tháng 11-1969, thể hiện một hoạt động phản chiến. Khi nhận xét ảnh, xác định ai tham gia, phản đối điều gì, ở đâu và thời gian nào. Không dùng ảnh phản chiến để nói rằng chính quyền đã chấm dứt chiến tranh ngay thời điểm đó, hoặc cho rằng mọi người Mỹ đều tán thành chính sách chiến tranh.

Trọng tâm đối ngoại của Mỹ là **Chiến lược toàn cầu**: chống phá các nước xã hội chủ nghĩa, đàn áp phong trào giải phóng dân tộc và thực hiện tham vọng bá chủ thế giới. Công cụ gồm lôi kéo các nước nhận viện trợ, lập khối quân sự và thiết lập chính quyền tay sai thân Mỹ. NATO ra đời năm 1949, SEATO ở Đông Nam Á năm 1954 là những dẫn chứng về việc lập khối quân sự. Ở Việt Nam, Mỹ can thiệp và tiến hành chiến tranh xâm lược. Các dẫn chứng giúp giải thích chính sách bằng hành động, thay vì chỉ nhớ tên một chiến lược. Từ những năm 70, Mỹ tìm cách cải thiện quan hệ với Liên Xô bằng hạn chế chạy đua vũ trang và với Trung Quốc qua chuyến thăm của Tổng thống Ních-xơn. Năm 1989, Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. Điều chỉnh quan hệ cần được đặt đúng giai đoạn, không xoá những hành động đã diễn ra trước đó.

Trong giai đoạn 1945–1991, Mỹ giữ vị thế cường quốc kinh tế số một, nhưng mức ưu thế thay đổi. Những năm 1945–1950, kinh tế Mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối; sau đó, sự phục hồi và vươn lên của Tây Âu, Nhật Bản làm Mỹ không còn ưu thế tuyệt đối như trước. Biểu đồ hình 11.5 trang 50 cho biết **tỉ trọng GDP của Mỹ trong kinh tế thế giới**, đơn vị %. Các mốc lần lượt là 1950: 27,2%; 1960: 24,2%; 1970: 22,3%; 1980: 21,1%; 1991: 21,1%. Đọc trục thời gian trước, rồi nối mỗi cột với trị số ghi trên cột. Từ 1950 đến 1991, tỉ trọng giảm 27,2 − 21,1 = **6,1 điểm phần trăm**. Đây không phải kết luận quy mô GDP Mỹ giảm 6,1%, vì biểu đồ cho tỉ trọng trong tổng thế giới, không cho GDP tuyệt đối. Giai đoạn 1980–1991, hai mốc bằng nhau; không nói tỉ trọng giảm ở mọi khoảng. SGK còn có số về sản lượng công nghiệp và dự trữ vàng. Đó là các chỉ tiêu khác; không lấy 56% sản lượng công nghiệp năm 1948 đặt vào cột GDP 1950.

Một bản tóm tắt cần giữ chính trị và kinh tế. Về chính trị, nêu thể chế, đối nội, Chiến lược toàn cầu và sự điều chỉnh đối ngoại. Về kinh tế, nêu vị thế số một đi cùng suy giảm ưu thế tương đối. Ví dụ, nhận xét “Mỹ giữ vị trí kinh tế số một nhưng tỉ trọng giảm khi Tây Âu và Nhật Bản vươn lên” nối được vị trí với xu hướng. Không viết “tỉ trọng giảm nên Mỹ không còn nền kinh tế lớn” vì kết luận ấy vượt dữ liệu. Khi sưu tầm một sự kiện để giới thiệu, chọn đúng phạm vi 1945–1991, ghi thời gian và nguồn. Có thể dùng phong trào phản chiến hoặc một chuyển biến kinh tế; dẫn chứng phải được giải thích theo lĩnh vực, không chỉ liệt kê tên và ngày.