Tây Âu: phục hồi, phát triển và liên kết

Chiến tranh thế giới thứ hai gây thiệt hại lớn cho các nước Tây Âu. Giai đoạn 1945–1950, các nước củng cố chính quyền của giai cấp tư sản và khôi phục kinh tế. Theo Kế hoạch Mác-san, Mỹ viện trợ khoảng 13 tỉ USD để phục hồi Tây Âu; đến 1950 kinh tế phục hồi mức trước chiến tranh. Trong chính trị đối ngoại, các nước liên minh chặt chẽ với Mỹ, tham gia NATO và tìm cách khôi phục sự thống trị tại các thuộc địa cũ. Viện trợ giúp phục hồi, đồng thời làm Tây Âu lệ thuộc chặt chẽ vào Mỹ. Khi đọc giai đoạn này, cần giữ hai mặt: **phục hồi kinh tế** và **quan hệ lệ thuộc**. Không đồng nhất viện trợ với việc mọi nước Tây Âu mất tư cách quốc gia, cũng không tách kinh tế khỏi bối cảnh đối đầu quốc tế.

Giai đoạn 1950–1973, kinh tế Tây Âu tăng trưởng cao, vươn lên thành một trong ba trung tâm kinh tế–tài chính của thế giới. Các nước tăng cường hợp tác để phát triển, hình thành những tổ chức liên kết. Năm 1951, Cộng đồng Than–Thép châu Âu ra đời; năm 1957 có Cộng đồng Kinh tế châu Âu. Từ liên kết trong một số ngành, hợp tác dần mở rộng hơn. Không gộp các tổ chức ra đời vào những năm khác nhau thành cùng một sự kiện. Về chính trị, các nước vẫn liên minh với Mỹ nhưng mức độ và cách ứng xử không hoàn toàn giống nhau. Anh là ví dụ về liên minh chặt chẽ; Pháp tìm cách giảm bớt sự lệ thuộc. Vì vậy, nhận xét về Tây Âu cần nêu xu hướng chung và giữ sự khác nhau giữa các nước.

Giai đoạn 1973–1991, kinh tế tăng trưởng thấp hơn trước nhưng Tây Âu vẫn là một trung tâm kinh tế–tài chính. Các nước thúc đẩy liên kết chính trị, kinh tế, hướng tới nhất thể hoá. | Giai đoạn | Chính trị | Kinh tế | | --- | --- | --- | | 1945–1950 | Củng cố chính quyền, liên minh với Mỹ | Khôi phục nhờ nỗ lực trong nước và viện trợ Mác-san | | 1950–1973 | Liên minh với Mỹ, có nước giảm lệ thuộc | Tăng trưởng cao, hình thành các cộng đồng liên kết | | 1973–1991 | Thúc đẩy liên kết, đặt nền móng nhất thể hoá | Tăng trưởng thấp hơn, vẫn là trung tâm lớn | Đọc theo một hàng để thấy đặc điểm của một giai đoạn; đọc theo một cột để nhận ra chuyển biến của một lĩnh vực. “Tăng trưởng thấp hơn” không đồng nghĩa tất cả các năm đều suy giảm hoặc Tây Âu mất vai trò trung tâm.

SGK ghi năm 1991 các nước đạt **thoả thuận về việc thành lập Liên minh châu Âu (EU)** và quyết định xây dựng thị trường tiền tệ với đồng tiền chung. Đây là bước tiến của xu hướng liên kết, đặt nền móng cho tổ chức và cơ chế về sau. Cần phân biệt thoả thuận với kí kết và có hiệu lực. Hồ sơ điều ước của Hội đồng EU ghi Hiệp ước Maastricht được kí ngày 7-2-1992, có hiệu lực ngày 1-11-1993. Vì vậy, không diễn đạt năm 1991 là EU đã chính thức hoạt động theo hiệp ước có hiệu lực, hoặc tiền giấyơ-rô đã lưu hành. Khi nêu nét chính đến 1991, trọng tâm vẫn là **xu hướng liên kết và nền móng nhất thể hoá**, không chuyển bài thành danh sách thành viên hoặc hiện trạng EU hôm nay.

Bảng luyện tập trang 51 đặt Tây Âu và Mỹ cạnh nhau, theo chính trị và kinh tế. Cùng tiêu chí mới so sánh được: chính trị xét thể chế, đối ngoại; kinh tế xét phục hồi, vị thế và xu hướng phát triển. Ví dụ, Mỹ giữ vị trí kinh tế số một nhưng ưu thế tương đối giảm; Tây Âu phục hồi rồi vươn lên thành trung tâm lớn và tăng liên kết. Hai nhận xét liên quan đến sự thay đổi tương quan, không có nghĩa mọi nước Tây Âu đều vượt Mỹ. Một bài giới thiệu có thể chọn Mác-san hoặc một bước liên kết châu Âu. Ghi thời gian, nội dung, nguồn, sau đó giải thích tác động. Nếu dùng biểu tượng chương trình Mác-san ở hình 11.1 trang 49, chú thích đây là biểu tượng, không phải ảnh chụp một lễ thành lập EU.