Nhật Bản sau năm 1991: kinh tế và đời sống

Sau năm 1991, kinh tế Nhật Bản trải qua trì trệ, xen lẫn suy thoái và tăng trưởng yếu, theo nội dung SGK. Tuy vậy, Nhật Bản vẫn là một trung tâm kinh tế, tài chính lớn của thế giới. Năm **2010**, Trung Quốc vượt Nhật Bản về quy mô kinh tế, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Mốc này nói về thay đổi vị trí theo quy mô, không chứng minh mọi mặt đời sống của Nhật Bản đều suy giảm. Một bài giới thiệu cần nêu cả biến động kinh tế và vị thế, thành tựu xã hội. Không dùng riêng một thứ hạng để thay cho nhận xét về toàn bộ quá trình phát triển.

Biểu đồ hình 19.3 trang 97 SGK dùng đơn vị **tỉ USD**. Các mốc lần lượt là 1991: **3 580**; 2000: **4 968**; 2010: **5 760**; 2021: **5 010**. Đọc tên, đơn vị và năm trước, rồi so chiều cao cột. GDP tăng từ 1991 đến 2000, tiếp tục tăng ở mốc 2010, nhưng mốc 2021 thấp hơn 2010. Vì vậy, không kết luận bốn mốc tăng liên tục. Biểu đồ chỉ có bốn mốc. Nó giúp so quy mô tại các năm được cho, chưa đủ để biết từng năm giữa hai mốc đã diễn biến thế nào.

Từ 2010 đến 2021, GDP theo biểu đồ giảm: **5 760 − 5 010 = 750 tỉ USD**. Đây là chênh lệch bằng tiền, không phải giảm 750%. So cả giai đoạn, **5 010 : 3 580 ≈ 1,4 lần**. Nghĩa là quy mô ở mốc 2021 bằng khoảng 1,4 lần mốc 1991. Không đọc “bằng 1,4 lần” thành “tăng thêm 140%”: phần tăng thêm khoảng 40% so với mốc đầu. Các giá trị GDP được biểu thị bằng USD trong SGK. Tỉ số giữa hai mốc chưa phải tốc độ tăng trưởng thực trung bình hằng năm; muốn có nhận xét ấy cần thêm dữ liệu và cách tính phù hợp.

SGK nêu Nhật Bản có thu nhập bình quân cao, chỉ số phát triển con người (HDI) cao, tuổi thọ thuộc nhóm cao trên thế giới. Hệ thống y tế, chăm sóc sức khoẻ góp phần duy trì chất lượng cuộc sống. Kinh tế và xã hội cần được xem cùng nhau. Một giai đoạn tăng trưởng chậm không có nghĩa mức sống lập tức thấp; ngược lại, quy mô GDP lớn cũng chưa đủ mô tả phân bố thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ của từng người. Khi giới thiệu một thành tựu, chẳng hạn hệ thống chăm sóc sức khoẻ, chọn SGK và một nguồn chính thức của cơ quan y tế, thống kê; ghi năm, chỉ tiêu, tác dụng và nguồn. Nếu dùng ảnh tháp truyền hình Tô-ki-ô hình 19.2, ghi đây là hình công trình, không coi riêng ảnh ấy là bằng chứng đủ về tuổi thọ hoặc thu nhập.