Nguyên nhân và thủ phạm gây chiến
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, mâu thuẫn về thị trường và thuộc địa tiếp tục nảy sinh giữa các nước đế quốc. Đại suy thoái 1929–1933 làm những mâu thuẫn đó thêm gay gắt. Phát xít Đức, phát xít I-ta-li-a và quân phiệt Nhật Bản theo đuổi xâm lược để phân chia lại thế giới; đây là những thủ phạm gây ra chiến tranh.
Theo SGK, Anh, Pháp, Mỹ muốn giữ trật tự có lợi cho mình và có chính sách thoả hiệp, nhượng bộ, mong hướng sự tấn công của phe phát xít vào Liên Xô. Chính sách đó tạo điều kiện cho các thế lực phát xít mở rộng xâm lược. Liên Xô chủ trương liên kết chống phát xít nhưng việc hình thành liên minh trước chiến tranh gặp khó khăn.
Khi giải thích, cần tách ba lớp: mâu thuẫn sâu xa; đại suy thoái làm tình hình gay gắt hơn; hành động xâm lược dẫn tới chiến tranh. **Ngày 1-9-1939, Đức tấn công Ba Lan** là sự kiện mở đầu Chiến tranh thế giới thứ hai, không phải toàn bộ nguyên nhân của cuộc chiến.
Bài luyện: Các lớp nguyên nhân
Cách giải thích nào đầy đủ nhất về nguyên nhân chiến tranh?
Đó là sự kiện mở đầu, chưa giải thích bối cảnh và nguyên nhân.
Phương án bỏ hành động và trách nhiệm của các thế lực gây chiến.
Đúng. Câu nối hoàn cảnh, hành động và điều kiện dẫn đến chiến tranh.
Cách giải thích bỏ mâu thuẫn đế quốc và chính sách xâm lược.
Lời giải
Nguyên nhân phải được đặt trong mâu thuẫn giữa các nước đế quốc và tác động của đại suy thoái. Các thế lực phát xít, quân phiệt theo đuổi xâm lược; chính sách thoả hiệp của các cường quốc phương Tây tạo điều kiện cho hành động đó.
Bài luyện: Chủ thể gây chiến
Những thế lực nào là thủ phạm gây Chiến tranh thế giới thứ hai theo SGK?
Đúng. Cần gọi đúng chính quyền, thế lực và hành động xâm lược.
Mặt trận Đồng minh được thành lập để chống phát xít.
Đây là lực lượng chống chiến tranh xâm lược.
Các dân tộc bị chiếm đóng đấu tranh chống xâm lược.
Lời giải
SGK xác định phát xít Đức, phát xít I-ta-li-a và quân phiệt Nhật Bản là thủ phạm gây chiến. Cần phân biệt thế lực cầm quyền theo đuổi xâm lược với nhân dân và các lực lượng đấu tranh chống phát xít.
Bài luyện: Điều kiện và trách nhiệm
Theo nội dung bài, chính sách thoả hiệp, nhượng bộ của Anh, Pháp, Mỹ trước chiến tranh có tác động gì?
Mặt trận Đồng minh thành lập tháng 1-1942.
Diễn biến cho thấy xâm lược tiếp tục mở rộng.
Điều kiện thuận lợi không xoá trách nhiệm của thủ phạm xâm lược.
Đúng. Thoả hiệp không ngăn được quá trình gây chiến.
Lời giải
Chính sách thoả hiệp, nhượng bộ tạo điều kiện cho các thế lực phát xít tăng cường xâm lược. Đó là một yếu tố cần phân tích, đồng thời vẫn phải xác định rõ thủ phạm gây chiến.
Từ châu Âu đến chiến tranh trên phạm vi thế giới
Ngày 1-9-1939, quân Đức tấn công Ba Lan. Ngày 3-9, Anh và Pháp tuyên chiến với Đức. Năm 1940, Đức đánh chiếm Pháp và tấn công Anh; chiến tranh tiếp tục mở rộng ở châu Âu.
Ngày **22-6-1941**, Đức tấn công Liên Xô. Tháng **12-1941**, Nhật Bản tấn công căn cứ Trân Châu cảng của Mỹ ở Thái Bình Dương; Mỹ chính thức tham chiến. Chiến tranh lan rộng trên phạm vi thế giới.
Tháng **1-1942**, Mặt trận Đồng minh chống phát xít được thành lập với ba trụ cột là Liên Xô, Mỹ, Anh. Sự liên kết này tạo điều kiện tập hợp lực lượng chống phát xít. Trục thời gian trong bài chọn các mốc chuyển biến chính, không liệt kê mọi trận đánh.
Bài luyện: Sự kiện mở đầu
Cặp sự kiện – thời gian nào mở đầu Chiến tranh thế giới thứ hai?
Đây là mốc mở rộng chiến tranh về sau.
Đây là diễn biến sau cuộc tấn công Ba Lan.
Đúng. Đây là mốc mở đầu chiến tranh theo SGK.
Đây là sự kiện đưa Mỹ chính thức tham chiến.
Lời giải
Ngày 1-9-1939, Đức tấn công Ba Lan, mở đầu Chiến tranh thế giới thứ hai. Anh, Pháp tuyên chiến hai ngày sau; cần giữ thứ tự các sự kiện.
Bài luyện: Chiến tranh lan rộng
Sự kiện nào gắn trực tiếp với việc Mỹ chính thức tham gia chiến tranh?
Đây là mốc mở đầu ở châu Âu, chưa phải mốc Mỹ chính thức tham chiến.
Đây là mốc Đức mở rộng chiến tranh, khác mốc Mỹ chính thức tham chiến.
Đúng. Trân Châu cảng là căn cứ của Mỹ ở Thái Bình Dương.
Mặt trận thành lập sau khi Mỹ đã chính thức tham chiến tháng 12-1941.
Lời giải
Nhật Bản tấn công căn cứ Trân Châu cảng tháng 12-1941 khiến Mỹ chính thức tham gia chiến tranh. Kết hợp với chiến sự ở châu Âu và Liên Xô, cuộc chiến lan rộng trên phạm vi thế giới.
Đọc lược đồ châu Âu 1939–1941
Mở hình 4.3 trang 19 SGK. Đọc chú giải để phân biệt nước trung lập, vùng phát xít Đức chiếm, lãnh thổ trước chiến tranh và hướng tấn công. Tìm Ba Lan với mốc tháng 9-1939, Pháp với mốc năm 1940, rồi các hướng Đức tấn công Liên Xô tháng 6-1941.
Mũi tên cho biết hướng tiến công; màu vùng chiếm đóng cho biết phạm vi theo lược đồ. Không coi một mũi tên là chứng cứ một nước đã bị chiếm toàn bộ, cũng không dùng ranh giới lịch sử trong hình như bản đồ hành chính hiện nay.
Bài luyện: Đọc nhiều kí hiệu
Muốn nhận xét quá trình quân Đức mở rộng đánh chiếm ở châu Âu, cần kết hợp thông tin nào?
Mũi tên không đủ cho kết luận tuyệt đối về phạm vi và thời gian.
Đúng. Các loại kí hiệu bổ sung cho nhau về thời gian, hướng và phạm vi.
Cỡ chữ không cho biết quá trình đánh chiếm.
Bản đồ hiện nay không thay diễn biến lịch sử.
Lời giải
Nhận xét diễn biến trên lược đồ cần kết hợp thời gian, hướng và phạm vi. Chú giải giúp tránh nhầm hướng tiến công với vùng kiểm soát hoặc nước trung lập.
Bài luyện: Liên kết chống phát xít
Ba trụ cột của Mặt trận Đồng minh thành lập tháng 1-1942 là những nước nào?
Đây là các thế lực phát xít, quân phiệt gây chiến.
Đúng. Đây là ba trụ cột được SGK xác định.
Phương án trộn lực lượng chống phát xít với lực lượng xâm lược.
I-ta-li-a phát xít không thuộc ba trụ cột này.
Lời giải
Mặt trận Đồng minh chống phát xít thành lập tháng 1-1942 với ba trụ cột Liên Xô, Mỹ, Anh. Cần phân biệt liên kết chống phát xít với phe phát xít, quân phiệt gây chiến.
Đang học