Mỹ La-tinh và cách mạng Cu-ba

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ tìm cách thiết lập các chế độ độc tài thân Mỹ nhằm biến Mỹ La-tinh thành “sân sau”. Trong bối cảnh đó, nhân dân nhiều nước tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ chống độc tài, bảo vệ độc lập và chủ quyền. Thắng lợi của cách mạng Cu-ba năm 1959 cổ vũ mạnh mẽ phong trào. Đấu tranh vũ trang bùng lên tại nhiều nước như Bô-li-vi-a, Vê-nê-xu-ê-la, Cô-lôm-bi-a, Ni-ca-ra-goa. Chính quyền độc tài bị lật đổ ở nhiều nơi; các chính quyền dân chủ được thành lập và thực hiện cải cách tiến bộ. Sau thắng lợi, các nước xây dựng đất nước, củng cố độc lập, dân chủ hoá chính trị, cải cách kinh tế và thúc đẩy liên kết khu vực. Tuy vậy, diễn biến từng nước khác nhau, không phải mọi cuộc đấu tranh cùng thành công một năm. Cách mạng dân tộc dân chủ chống độc tài trong thời kì này không có nghĩa mọi quốc gia Mỹ La-tinh đến sau 1945 mới lần đầu giành độc lập từ thực dân. Cần đọc sự kiện theo đúng nhiệm vụ và bối cảnh của bài.

Tháng 3-1952, chế độ độc tài quân sự Ba-ti-xta do Mỹ trợ giúp được thiết lập ở Cu-ba. Tháng 7-1953, luật sư Phi-đen Cát-xtơ-rô lãnh đạo thanh niên yêu nước tấn công pháo đài Môn-ca-đa nhưng thất bại. Sau thời gian bị giam, Phi-đen sang Mê-hi-cô năm 1955, tổ chức lực lượng cách mạng mang tên Phong trào 26-7. Cuối năm 1956, ông cùng các chiến sĩ trên tàu Gran-ma trở về Cu-ba, xây dựng căn cứ địa và phát triển lực lượng. Cuối 1958, nghĩa quân tổng công kích, giải phóng các đô thị và nhiều vùng nông thôn. Ngày **1-1-1959**, chế độ Ba-ti-xta bị lật đổ, cách mạng giành thắng lợi. Đây là kết quả của quá trình tổ chức, xây dựng lực lượng và đấu tranh, không phải cuộc tấn công Môn-ca-đa đã thắng ngay 1953. Khi tóm tắt diễn biến, nối **khởi đầu đấu tranh → chuẩn bị lực lượng → trở về xây dựng căn cứ → tổng công kích → thắng lợi**. Không cần thay chuỗi giải thích bằng danh sách tên nhân vật.

Từ năm 1961, Cu-ba tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội. Hiến pháp 1976 thể chế hoá quyền lợi của nhân dân lao động và con đường phát triển ấy. Về kinh tế, Cu-ba từng bước phát triển công nghiệp chế tạo máy, năng lượng; nông nghiệp chuyển từ độc canh mía sang đa canh, gồm mía, rau quả, thuốc lá, chăn nuôi và từng bước cơ giới hoá. Hình 12.4 trang 54 về máy cắt mía KTP 1 sản xuất 1977 cho thấy mối liên hệ giữa chế tạo máy và cơ giới hoá nông nghiệp. Về xã hội, đời sống được cải thiện; giáo dục và y tế phát triển. Theo SGK, tuổi thọ trung bình tăng từ 64 tuổi năm 1960 lên 74 tuổi năm 1991. Hai mốc chênh 10 tuổi, không phải cứ mỗi năm tăng 10 tuổi. Đánh giá kết quả cần dựa vào sự biến đổi và dẫn chứng: cơ cấu sản xuất đa dạng hơn, có tiến bộ về giáo dục, chăm sóc sức khoẻ. Không từ một thành tựu kết luận mọi khó khăn đã được xoá bỏ hoặc cả khu vực đều chọn cùng con đường.

Cu-ba là nước đi tiên phong trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở Mỹ La-tinh. Thắng lợi lật đổ độc tài bằng đấu tranh vũ trang và thành tựu xây dựng đất nước cổ vũ nhân dân trong khu vực. Để làm bảng luyện tập trang 60, cột khu vực nêu nét chung chống độc tài, cải cách, phát triển; cột Cu-ba nêu quá trình 1952–1959 và thành tựu 1961–1991. Không chép toàn bộ diễn biến Cu-ba thành lịch sử của mọi nước. Nhiệm vụ tìm hiểu ảnh hưởng cần một sự kiện, nguồn tư liệu và lời giải thích quan hệ. Có thể tìm cuộc cách mạng Xan-đi-nô ở Ni-ca-ra-goa năm 1979, rồi làm rõ nét liên quan. Không chỉ ghép hai ngày tháng và gọi đó là chứng minh ảnh hưởng.