Thắng lợi ngoại giao và Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954

Tháng 3-1951, Liên minh nhân dân Việt – Miên – Lào ra đời, thúc đẩy đoàn kết chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương. Cuộc kháng chiến Việt Nam cũng nhận sự ủng hộ của các lực lượng yêu chuộng hoà bình ở Pháp và nhiều nước khác. Những thắng lợi quân sự, đặc biệt Điện Biên Phủ, tạo điều kiện cho đấu tranh ngoại giao. Đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tham gia Hội nghị Giơ-ne-vơ, đấu tranh vì các quyền dân tộc cơ bản và hoà bình ở Đông Dương. Hội nghị bàn về vấn đề Đông Dương diễn ra từ **8-5 đến 21-7-1954** tại Giơ-ne-vơ, Thuỵ Sĩ. Đây là quá trình đàm phán, không phải một cuộc họp quân sự tại chiến trường Điện Biên Phủ.

Hội nghị đạt thoả thuận về đình chỉ chiến sự, lập lại hoà bình ở Đông Dương. Các quyền **độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ** của Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia được tôn trọng; không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước. Ở Việt Nam, **vĩ tuyến 17 được lấy làm ranh giới quân sự tạm thời**. Hai bên tập kết lực lượng theo thoả thuận. “Tạm thời” và “quân sự” là hai từ quan trọng: không được hiểu đây là biên giới chia Việt Nam thành hai quốc gia độc lập. Thoả thuận dự kiến tổ chức **tổng tuyển cử thống nhất đất nước vào tháng 7-1956** với sự kiểm soát của Uỷ ban quốc tế. Đây là kế hoạch đã được đặt ra, không phải khẳng định cuộc tổng tuyển cử ấy đã diễn ra. Tình hình thực hiện sau đó cần đọc ở giai đoạn 1954–1975.

Chiến thắng Điện Biên Phủ và việc kí kết Hiệp định Giơ-ne-vơ buộc Pháp phải rút quân về nước, kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược và ách thống trị của thực dân Pháp. Mỹ thất bại trong âm mưu kéo dài, mở rộng, quốc tế hoá chiến tranh xâm lược Đông Dương. Miền Bắc được giải phóng, tạo cơ sở tiếp tục đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Kết quả năm 1954 chưa phải cả nước đã hoàn thành thống nhất; nhiệm vụ dân tộc ở miền Nam vẫn tiếp tục. Hình 15.8 trang 78 SGK ghi quang cảnh Hội nghị Giơ-ne-vơ. Kết hợp ảnh với tư liệu Tuyên bố cuối cùng, có thể xác định địa điểm, hoạt động đàm phán và nguyên tắc về quyền dân tộc. Ảnh không thay cho việc đọc điều khoản, cũng không tự chứng minh mọi bên đã thực hiện đầy đủ cam kết.

Khi đọc tư liệu về Giơ-ne-vơ, xác định tên văn bản, ngày, vấn đề được giải quyết và chủ thể liên quan. Sau đó tách ba loại ý: nguyên tắc quyền dân tộc; biện pháp đình chỉ chiến sự, tập kết; công việc dự kiến trong tương lai. Ví dụ, “thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ” là nguyên tắc; “ranh giới quân sự tạm thời” là biện pháp; “tổng tuyển cử tháng 7-1956” là công việc dự kiến. Cách phân loại này giúp không suy từ một biện pháp tạm thời thành thay đổi vĩnh viễn về quốc gia.