Những nguyên nhân trong nước
Cuộc kháng chiến thắng lợi trước hết nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, với đường lối đúng đắn, sáng tạo. Đường lối toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh và tranh thủ quốc tế được cụ thể hoá bằng các quyết định phù hợp tình hình.
Nhân dân phát huy truyền thống yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Mặt trận dân tộc thống nhất được củng cố, mở rộng, tập hợp sức mạnh vì độc lập dân tộc. Những người chiến đấu, sản xuất, vận chuyển và học tập đều góp phần theo vai trò của mình.
Chính quyền dân chủ nhân dân, hậu phương và lực lượng vũ trang ba thứ quân ngày càng vững mạnh. **Ba thứ quân** gồm bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích; các lực lượng phối hợp, tạo sức mạnh kháng chiến toàn dân.
Khi giải thích vai trò lãnh đạo, dùng dẫn chứng như mở Biên giới để phá bao vây, tiến công nhiều hướng Đông – Xuân để buộc địch phân tán, điều chỉnh cách đánh Điện Biên Phủ. Dẫn chứng làm rõ tác dụng của đường lối, tránh chỉ nêu khẩu hiệu.
Bài luyện
Nhóm nào gồm các nguyên nhân trong nước của thắng lợi?
Đúng. Đây là những nguồn sức mạnh trong nước.
Đó là kết quả, ý nghĩa, khác nguyên nhân tạo ra thắng lợi.
Đây là khó khăn, kế hoạch của đối phương, không phải nguồn sức mạnh trong nước.
Viện trợ là điều kiện hỗ trợ, không thay vai trò quyết định của nội lực.
Lời giải
Nguyên nhân giải thích vì sao thắng lợi có thể đạt được. Lãnh đạo, đoàn kết, hậu phương và lực lượng vũ trang là các nhân tố trong nước; Pháp rút quân hay miền Bắc giải phóng là kết quả của thắng lợi.
Bài luyện
Ba thứ quân trong kháng chiến gồm những lực lượng nào?
Thành phần thứ ba trong ba thứ quân là dân quân du kích.
Dân công góp sức hậu cần; bộ đội địa phương mới là một trong ba thứ quân.
Thanh niên xung phong góp phần phục vụ kháng chiến; danh sách này thiếu bộ đội chủ lực.
Đúng. Ba lực lượng phối hợp trong chiến tranh nhân dân.
Lời giải
Ba thứ quân là các thành phần lực lượng vũ trang Việt Nam: chủ lực, địa phương, dân quân du kích. Cần phân biệt lực lượng quân sự với cơ quan chính quyền và tên nước.
Bài luyện
Dẫn chứng nào làm rõ tính chủ động, sáng tạo của chỉ đạo quân sự?
Đó là sự hỗ trợ cho lực lượng xâm lược.
Đúng. Dẫn chứng nối chủ trương với tác dụng phá kế hoạch địch.
Đó là kế hoạch của đối phương, không phải chủ trương quân sự của Việt Nam.
Đó là hành động mở đầu xâm lược trở lại, không phải quyết định chỉ đạo của Việt Nam.
Lời giải
Quyết định mở tiến công nơi địch tương đối yếu nhưng quan trọng buộc Pháp chia quân, đánh vào điểm mấu chốt của Na-va. Đây là dẫn chứng cụ thể cho chủ trương phù hợp tình hình.
Đoàn kết và sự giúp đỡ quốc tế
Nhân dân Việt Nam đoàn kết, liên minh với nhân dân Lào, Cam-pu-chia trong đấu tranh chống thực dân Pháp. Sự phối hợp ở Đông Dương góp phần tạo thế và sức mạnh chung.
Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa giúp đỡ; các lực lượng yêu chuộng hoà bình trên thế giới, trong đó có nhân dân Pháp tiến bộ, đồng tình, ủng hộ cuộc kháng chiến.
Đây là những nhân tố quốc tế quan trọng, cần được ghi nhận cùng sức mạnh trong nước. Không nên quy thắng lợi chỉ cho một nguồn hỗ trợ, hoặc bỏ qua đóng góp của nhân dân Việt Nam trong tổ chức, chiến đấu và phục vụ chiến đấu.
Bài luyện
Cách giải thích nào đúng về nhân tố quốc tế?
Hỗ trợ bên ngoài không thay vai trò quyết định của lãnh đạo, nhân dân và hậu phương.
Đoàn kết chống kẻ thù chung không có nghĩa xoá độc lập của mỗi dân tộc.
Đúng. Ghi nhận hỗ trợ trong quan hệ với sức mạnh trong nước.
Nhân dân Pháp tiến bộ có sự ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa.
Lời giải
Đoàn kết và hỗ trợ quốc tế góp phần quan trọng vào thắng lợi. Đặt chúng cùng các nguyên nhân trong nước giúp giải thích đầy đủ, không tuyệt đối hoá một nhân tố.
Ý nghĩa đối với Việt Nam và thế giới
Thắng lợi chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược và ách thống trị của thực dân Pháp gần một thế kỉ ở Việt Nam. Miền Bắc được giải phóng, chuyển sang tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, tạo cơ sở cho đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Trên thế giới, thắng lợi giáng đòn nặng nề vào tham vọng xâm lược, nô dịch của chủ nghĩa thực dân; góp phần làm tan rã hệ thống thuộc địa kiểu cũ và cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, Mỹ La-tinh.
Phân biệt **nguyên nhân** với **ý nghĩa**: nguyên nhân giải thích nguồn sức mạnh dẫn đến thắng lợi; ý nghĩa cho biết thắng lợi làm thay đổi lịch sử như thế nào. Chẳng hạn, hậu phương vững mạnh là nguyên nhân; miền Bắc được giải phóng là kết quả có ý nghĩa lịch sử.
Bài luyện
Nội dung nào thuộc ý nghĩa quốc tế của thắng lợi chống Pháp?
Đó là đóng góp tạo sức mạnh cho kháng chiến, chưa phải ý nghĩa quốc tế.
Đây là một nguyên nhân trong nước dẫn tới thắng lợi.
Đúng. Đây là tác động của thắng lợi đối với thế giới.
Đó là nguyên nhân về lãnh đạo, đường lối.
Lời giải
Cổ vũ giải phóng dân tộc và tác động đến hệ thống thuộc địa là ý nghĩa quốc tế. Đường lối, hậu phương và sự tham gia của nhân dân thuộc nguyên nhân tạo nên thắng lợi.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về phạm vi thắng lợi năm 1954?
Thống nhất nhà nước thuộc năm 1976, không phải 1954.
Không phù hợp kết quả năm 1954 và tiến trình 1954–1975.
Đúng. Nhiệm vụ thống nhất vẫn tiếp tục sau năm 1954.
Điện Biên Phủ và Giơ-ne-vơ làm thay đổi cục diện và kết thúc kháng chiến chống Pháp.
Lời giải
Thắng lợi 1954 có ý nghĩa lớn nhưng cần giữ đúng giai đoạn. Giải phóng miền Bắc tạo điều kiện cho cuộc đấu tranh tiếp theo ở miền Nam, không có nghĩa thống nhất nhà nước đã hoàn thành.
Hệ thống thắng lợi bằng dẫn chứng
Bảng kháng chiến 1951–1954 có năm lĩnh vực: chính trị; kinh tế; văn hoá; quân sự; ngoại giao. Có thể chọn Đại hội II, sản xuất và giảm tô, đào tạo cán bộ, Đông – Xuân và Điện Biên Phủ, Giơ-ne-vơ làm các dẫn chứng tương ứng.
Để giới thiệu một thắng lợi bằng infographic, đọc SGK và một nguồn đáng tin cậy, ghi bối cảnh, thời gian, diễn biến chính, kết quả và ý nghĩa. Hình có chú thích, số liệu giữ đơn vị và phạm vi; không thêm chi tiết chưa kiểm chỉ để sản phẩm trông đầy đủ.
Nếu sưu tầm văn học, nghệ thuật sáng tác trong 1945–1954, lập bảng tên tác phẩm, tác giả, năm, nguồn và điều tác phẩm phản ánh. Sản phẩm tự làm cần được kiểm riêng; lựa chọn đúng một câu trắc nghiệm chỉ kiểm một phần cách đọc và xử lí tư liệu.
Bài luyện
Một infographic về chiến thắng cần có thành phần nào?
Đúng. Các mục giúp người đọc hiểu sự kiện và kiểm căn cứ.
Cần giữ không gian sự kiện đúng thời điểm, không áp địa giới mới ngược vào quá khứ.
Thiếu dữ kiện sẽ khó hiểu vì sao chiến thắng có ý nghĩa.
Cần chú thích đúng loại hình, không đổi tranh thành ảnh sự kiện.
Lời giải
Giới thiệu lịch sử cần nội dung đủ để hiểu và nguồn đủ để kiểm. Tổ chức bối cảnh, diễn biến, kết quả, ý nghĩa giúp tránh bài chỉ liệt kê ngày tháng hoặc chỉ ca ngợi chung.
Đang học