Giải quyết khó khăn kinh tế, văn hoá, giáo dục 1945–1946

Sau Cách mạng tháng Tám, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá. Hậu quả nạn đói cuối năm 1944 – đầu năm 1945 chưa được khắc phục, nguy cơ nạn đói mới đe doạ đời sống nhân dân. Trước mắt, Chính phủ vận động lập hũ gạo cứu đói, “nhường cơm sẻ áo”, tổ chức ngày đồng tâm; chống đầu cơ tích trữ và điều hoà thị trường lúa gạo giữa các địa phương. Các biện pháp ấy giúp chia sẻ nguồn lương thực đang có cho người thiếu đói. Về lâu dài, nhân dân được vận động tăng gia sản xuất, tận dụng đất không để bỏ hoang. Ruộng đất của đế quốc, Việt gian bị tịch thu chia cho nông dân nghèo; ruộng công được chia lại theo nguyên tắc công bằng, dân chủ; giảm tô, thuế cho nông dân. **Cứu trợ giúp vượt khó trước mắt; sản xuất tạo nguồn lương thực lâu dài.** Hai hướng cần kết hợp.

Ngân khố quốc gia trống rỗng là một khó khăn lớn của chính quyền mới. Chính phủ phát động xây dựng **Quỹ độc lập**, tổ chức **Tuần lễ vàng**, vận động nhân dân đóng góp tiền, vàng để phục vụ đất nước. Các hoạt động này thể hiện sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân vào củng cố chính quyền. Hình 13.3 trang 63 SGK về cuộc mít tinh hưởng ứng Tuần lễ vàng là một dẫn chứng cho sự ủng hộ ấy; ảnh không tự cho biết toàn bộ số tiền, vàng đóng góp trong cả nước. **Tháng 11-1946**, tiền Việt Nam được phép lưu hành trong cả nước, góp phần xây dựng nền tài chính độc lập. Cần giữ đúng nội dung của mốc này: lưu hành trên phạm vi cả nước, không phải khẳng định đến tháng 11 mới bắt đầu có bất cứ đồng tiền Việt Nam nào.

Hơn 90% dân số không biết chữ là di sản nặng nề của chế độ thuộc địa, phong kiến. **Ngày 8-9-1945**, Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc lệnh thành lập Nha Bình dân học vụ, kêu gọi toàn dân tham gia chống nạn mù chữ. Các lớp học được mở rộng, huy động người biết chữ dạy người chưa biết chữ. Theo SGK, trong một năm, **ở Bắc Bộ và Trung Bộ có 2,5 triệu người biết đọc, biết viết**. Số liệu cho thấy kết quả lớn của phong trào, nhưng không có nghĩa ngay năm đầu mọi người trong cả nước đều biết chữ. Các trường phổ thông, đại học được khai giảng; nội dung và phương pháp dạy học đổi mới theo tinh thần dân tộc, dân chủ. Nhà nước vận động xây dựng đời sống văn hoá mới, tăng cường y tế, vệ sinh phòng bệnh; báo chí cách mạng góp phần giáo dục lòng yêu nước. Giáo dục và văn hoá tạo thêm sức mạnh trí tuệ, tinh thần để xây dựng đất nước.

Có thể tổng hợp ba nhiệm vụ như sau: | Khó khăn | Biện pháp tiêu biểu | |---|---| | Thiếu lương thực | Cứu đói trước mắt; tăng gia sản xuất, hỗ trợ nông dân lâu dài. | | Ngân khố trống rỗng | Quỹ độc lập, Tuần lễ vàng, xây dựng nền tài chính độc lập. | | Nạn mù chữ, văn hoá lạc hậu | Bình dân học vụ, mở lại trường học, xây dựng đời sống văn hoá mới. | Khi đọc ảnh 13.2–13.4 trong SGK, kết hợp hoạt động nhìn thấy với chú thích để xếp vào đúng nhiệm vụ. Một cuộc mít tinh cứu đói và một cuộc mít tinh Tuần lễ vàng đều đông người, nhưng mục đích khác nhau. Sự tham gia của nhân dân là điểm chung của các biện pháp. Từ đó, có thể giải thích vai trò của đoàn kết và việc chăm lo đời sống trong củng cố chính quyền. Liên hệ hiện nay bằng hành động phù hợp như học tập nghiêm túc, hỗ trợ người khó khăn; không coi hoàn cảnh hiện nay giống hệt năm 1945.