Nam Bộ kháng chiến và sách lược hoà hoãn năm 1946

Ngày 2-9-1945, quân Pháp gây hấn khi nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn mít tinh mừng Độc lập. Được quân Anh giúp đỡ, đêm 22 và rạng sáng **23-9-1945**, thực dân Pháp đánh úp trụ sở Uỷ ban hành chính Nam Bộ và cơ quan tự vệ thành phố Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ hai. Sáng 23-9, cơ quan kháng chiến ở Nam Bộ ra lời kêu gọi nhân dân cầm vũ khí chống quân xâm lược. Đêm đó, công nhân Sài Gòn – Chợ Lớn cắt điện, nước; nhân dân dựng chiến luỹ, các đội tự vệ và thanh niên xung kích triển khai chiến đấu. Cơ sở, kho tàng được phá huỷ để không rơi vào tay quân Pháp. Đến tháng 10-1945, có quân Anh hỗ trợ và quân tiếp viện, Pháp mới phá được vòng vây ở Sài Gòn – Chợ Lớn, mở rộng đánh chiếm Nam Bộ, Nam Trung Bộ. Cuộc chiến đấu đã **giam chân quân Pháp trong nhiều tháng**, thể hiện ý chí bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, phong trào quyên góp ủng hộ Nam Bộ kháng chiến diễn ra rộng khắp. Thanh niên tòng quân, các chi đội Nam tiến lên đường vào Nam chiến đấu. Sự chi viện góp phần tăng sức mạnh kháng chiến và thể hiện đoàn kết Bắc – Nam. Hình 13.5 trang 65 SGK ghi hình nhân dân Nam Bộ trong những ngày đầu kháng chiến; hình 13.6 ghi nhân dân Hà Nội ủng hộ Nam Bộ. Đọc hai chú thích cùng nhau sẽ thấy **lực lượng trực tiếp chiến đấu và lực lượng chi viện** cùng tham gia bảo vệ độc lập. Tháng 2-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng đồng bào Nam Bộ danh hiệu “Thành đồng Tổ quốc”, biểu dương tinh thần chiến đấu kiên cường. Khi nhận xét, cần dùng dẫn chứng về chiến đấu, đóng góp và Nam tiến, thay vì chỉ nhắc một danh hiệu.

Đầu năm 1946, Pháp tìm cách đưa quân ra miền Bắc để mở rộng xâm lược. **Hiệp ước Hoa – Pháp ngày 28-2-1946** tạo điều kiện cho quân Pháp ra Bắc thay quân Trung Hoa Dân quốc làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật. Trước tình thế đó, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thực hiện sách lược **“hoà để tiến”, nhân nhượng có nguyên tắc**. Việt Nam đàm phán, kí Hiệp định Sơ bộ ngày 6-3-1946 và Tạm ước ngày 14-9-1946 với Pháp, tranh thủ thời gian hoà hoãn để củng cố lực lượng và đẩy quân Trung Hoa Dân quốc về nước. Theo Hiệp định Sơ bộ, Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là một quốc gia tự do trong khối Liên hiệp Pháp, có chính phủ, nghị viện, quân đội và tài chính riêng. Việt Nam đồng ý cho 15 000 quân Pháp ra Bắc thay quân Trung Hoa Dân quốc và rút dần trong 5 năm. Đây là **nội dung thoả thuận**, không phải kết luận Pháp đã thực hiện đầy đủ mọi cam kết. Các văn bản thể hiện nỗ lực giữ hoà bình, hữu nghị với Pháp. Mong muốn hoà bình đi cùng kiên quyết bảo vệ độc lập; sách lược linh hoạt không có nghĩa từ bỏ mục tiêu độc lập dân tộc.

Thư gửi Tổng thống Pháp ngày 5-9-1945 ở trang 61 SGK vừa khẳng định quyết tâm bảo vệ độc lập, vừa cam kết bảo đảm an ninh, tính mạng và tài sản của người nước ngoài trên cơ sở tôn trọng, bình đẳng. Tư liệu cho thấy lập trường bảo vệ chủ quyền không đồng nghĩa phủ nhận quan hệ hữu nghị với nhân dân các nước. Có thể lập bảng hai cột “hành động” và “mục đích”: Nam Bộ kháng chiến để chống xâm lược; chi viện Nam Bộ để tăng sức mạnh đoàn kết; đàm phán năm 1946 để tranh thủ hoà bình và củng cố lực lượng. Các hành động khác nhau cùng hướng tới bảo vệ độc lập. Khi trình bày sự kiện, dùng Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam Bộ theo bối cảnh 1945–1946. Địa chỉ hành chính của một di tích hiện nay, nếu tìm hiểu thêm, cần ghi riêng theo nguồn và thời điểm tra cứu.