Đông Nam Á: độc lập, bảo vệ và xây dựng đất nước

Nhật Bản đầu hàng Đồng minh tạo thời cơ cho phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á. Nhân dân nhiều nước nổi dậy, giành độc lập: In-đô-nê-xi-a và Việt Nam trong tháng 8-1945, Lào tháng 10-1945. Thời cơ quốc tế chỉ có thể được tận dụng thông qua cuộc đấu tranh của nhân dân mỗi nước. Các nước thực dân quay lại tái chiếm, khiến nhiều dân tộc phải tiếp tục chống xâm lược. Quá trình giành độc lập có các mốc khác nhau: Phi-líp-pin tháng 7-1946, Miến Điện tháng 1-1948, Hà Lan công nhận Cộng hoà Liên bang In-đô-nê-xi-a năm 1949, Cam-pu-chia năm 1953, Mã Lai tháng 8-1957, Bru-nây năm 1984. Không thể dùng năm 1945 làm ngày hoàn tất độc lập cho toàn khu vực. Khi đọc lược đồ 12.10 trang 58, xem tên nước, thủ đô và chú giải năm giành độc lập. **Xin-ga-po được công nhận quyền tự trị năm 1959, độc lập năm 1965**; hai mốc khác nội dung. Các tên Mã Lai, Miến Điện cần đặt trong bối cảnh lịch sử, không tự thay bằng tên hiện nay rồi đổi luôn mốc sự kiện.

Thái Lan, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin và Xin-ga-po có những điểm tương đồng trong chiến lược phát triển. Việc cùng một nhóm trong bảng kinh tế không có nghĩa mọi nước đều từng là thuộc địa hoặc có cùng quá trình giành độc lập. Các giai đoạn trong bảng thuộc thế kỉ XX. | Giai đoạn và hướng phát triển | Kết quả và giới hạn | | --- | --- | | Những năm 50, 60: hướng nội, sản xuất hàng tiêu dùng để thay thế nhập khẩu | Đáp ứng nhu cầu cơ bản, tạo việc làm, tăng sản phẩm quốc dân; còn thiếu vốn, nguyên liệu, kĩ thuật | | Những năm 70, 80: hướng ngoại, phát triển công nghiệp phục vụ xuất khẩu | Kinh tế tăng trưởng khá cao, tỉ trọng công nghiệp và ngoại thương tăng; Xin-ga-po trở thành một “con rồng” kinh tế châu Á | Điểm phân biệt là **thị trường và mục đích sản xuất**: hàng trong nước thay hàng nhập, hoặc hàng công nghiệp hướng ra xuất khẩu. “Hướng ngoại” không có nghĩa bỏ toàn bộ thị trường trong nước; kết quả tạo việc làm cũng không có nghĩa mọi nước hết thất nghiệp.

Giai đoạn 1945–1975, Việt Nam và Lào vừa đấu tranh bảo vệ độc lập, vừa xây dựng lực lượng và vùng giải phóng. Kháng chiến chống Pháp thắng lợi năm 1954; cuộc kháng chiến chống Mỹ đi tới thắng lợi năm 1975. Ở Việt Nam, miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội từ sau năm 1954; Lào xây dựng căn cứ cách mạng và mở rộng vùng giải phóng. Từ năm 1975 đến năm 1986, hai nước xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước, củng cố nhà nước dân chủ nhân dân và xây dựng nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Chính trị ổn định nhưng kinh tế còn nghèo, kém phát triển. Từ năm 1986 đến năm 1991, Việt Nam và Lào tiến hành công cuộc **Đổi mới**, xây dựng nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước và đạt thành tựu bước đầu. Ba giai đoạn có nhiệm vụ khác nhau; không ghép Đổi mới vào năm 1945 hoặc coi giai đoạn kháng chiến chỉ có hoạt động quân sự.

Cam-pu-chia thi hành chính sách hoà bình, trung lập giai đoạn 1953–1970, rồi tiến hành kháng chiến chống Mỹ giai đoạn 1970–1975. Từ năm 1975 đến năm 1979, nhân dân rơi vào thảm hoạ diệt chủng dưới sự thống trị của tập đoàn Pôn Pốt. Năm 1979, **các lực lượng cách mạng Cam-pu-chia, được quân tình nguyện Việt Nam giúp đỡ, lật đổ tập đoàn phản động Pôn Pốt**. Cần giữ đúng chủ thể đấu tranh và sự giúp đỡ trong sự kiện này. Hiệp định Hoà bình về Cam-pu-chia được kí tháng 10-1991, tạo điều kiện cho khôi phục và phát triển đất nước. Khi lập bảng, tách thảm hoạ 1975–1979, sự kiện lật đổ năm 1979 và hiệp định năm 1991. Ba nội dung có liên hệ nhưng không xảy ra cùng một thời điểm.

Từ khi độc lập năm 1984 đến năm 1991, Bru-nây từng bước đa dạng hoá nền kinh tế, phát triển công nghiệp tiêu dùng và xuất khẩu. Chuyển khỏi sự phụ thuộc hoàn toàn vào dầu mỏ, khí tự nhiên không có nghĩa loại bỏ hai ngành này. Miến Điện thực hiện chính sách tự lực, hướng nội giai đoạn 1948–1988. Dưới chính quyền quân sự độc tài, những năm 80 đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội. Giai đoạn 1988–1991, nước này khôi phục trật tự, cải cách và mở cửa kinh tế, đạt thành tựu bước đầu; năm 1989 đổi quốc hiệu thành Mi-an-ma. Đây là tình hình trong thời đoạn bài học, không phải nhận xét về hiện trạng ngày nay.

Có thể chọn một sự kiện độc lập hoặc một thành tựu xây dựng đất nước ở Đông Nam Á trong giai đoạn 1945–1991. Xác định tên nước, thời gian và câu hỏi muốn làm rõ, rồi tìm nguồn từ SGK, sách lịch sử, bảo tàng hoặc cơ quan lưu trữ. Ghi lại sự kiện, bối cảnh, diễn biến hay nội dung chính, kết quả và ý nghĩa. Với ảnh hoặc lược đồ, đọc chú thích, năm và phạm vi; không lấy bản đồ hành chính hiện nay làm bản đồ của sự kiện cũ. Soạn bài giới thiệu ngắn có dẫn nguồn và một nhận xét dựa trên dẫn chứng. Câu luyện dưới đây giúp kiểm cách chọn tài liệu. Để có sản phẩm giới thiệu, vẫn cần tự tìm, đối chiếu và tổ chức tư liệu; một lựa chọn đúng chưa thay thế các bước ấy.