ASEAN: sự ra đời và phát triển đến năm 1991

Trong những năm 60 của thế kỉ XX, nhiều nước Đông Nam Á đã giành độc lập và tìm con đường phát triển. Một số nước đạt thành tựu bước đầu nhưng vẫn có những khó khăn riêng. Các nước lớn tiếp tục mở rộng ảnh hưởng, trong đó Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lược Đông Dương. Trong bối cảnh đó, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan nhận thấy cần liên kết, hợp tác để phát triển và hạn chế ảnh hưởng của nước lớn. Nhu cầu khu vực gắn với điều kiện lịch sử, không chỉ do các nước nằm gần nhau về địa lí.

**Ngày 8-8-1967**, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, viết tắt là **ASEAN**, được thành lập tại Băng Cốc, Thái Lan. Năm nước sáng lập là In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan. Hình 12.11 trang 59 chụp các Bộ trưởng Ngoại giao kí Tuyên bố thành lập. Khi đọc ảnh, nối chú thích với tên văn kiện, ngày và địa điểm. Không dùng số người trong ảnh để suy ra số thành viên của ASEAN ở mọi thời điểm về sau. Tư liệu 2 trích Tuyên bố Băng Cốc nêu mục đích thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hoá, thông qua bình đẳng và hợp tác, hướng tới khu vực hoà bình, thịnh vượng. Đây là căn cứ đọc về mục đích tổ chức; không phải điều khoản lập một liên minh quân sự đối đầu.

Giai đoạn 1967–1976, ASEAN còn non trẻ, hợp tác lỏng lẻo và chưa có vị thế trên trường quốc tế. Việc thành lập tổ chức chưa đồng nghĩa hợp tác đã vững mạnh ngay từ đầu. **Tháng 2-1976**, Tuyên bố Ba-li về sự hoà hợp ASEAN đánh dấu bước phát triển. Các nguyên tắc quan hệ gồm: tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp công việc nội bộ; không dùng hoặc đe doạ dùng vũ lực; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình; hợp tác hiệu quả về kinh tế, văn hoá, xã hội. **Năm 1984**, Bru-nây gia nhập ASEAN. **Tháng 7-1991**, Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN có tuyên bố về vấn đề Cam-pu-chia. Quan hệ giữa ASEAN và các nước Đông Dương dần cải thiện, tạo điều kiện mở rộng tổ chức trong giai đoạn sau. Sơ đồ giữ các mốc đến năm 1991. Các sự kiện gia nhập hoặc phát triển về sau cần đặt trong thời đoạn tương ứng, không đưa lùi vào lúc thành lập năm 1967.

Có thể tóm tắt hai giai đoạn: 1967–1976 tổ chức còn non trẻ; 1976–1991 hợp tác chuyển biến và có bước mở rộng. Bru-nây gia nhập là dẫn chứng về thành viên, còn nguyên tắc Ba-li làm rõ cơ sở quan hệ. Hai dẫn chứng nói về những mặt khác nhau của quá trình phát triển. Khi nhận xét quan hệ với Đông Dương, nêu sự cải thiện dần và điều kiện cho mở rộng về sau. Không suy từ chữ “dần” thành mọi vấn đề đã giải quyết ngay năm 1991. Bảng tóm tắt cần có thời gian, sự kiện và nội dung chuyển biến để nhận xét giữ đúng mức chứng cứ.