Phong trào Đồng khởi 1959–1960

Sau khi Pháp rút khỏi miền Nam, Mỹ can thiệp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm, âm mưu chia cắt lâu dài Việt Nam. Mỹ – Diệm từ chối tổng tuyển cử, phá bỏ Hiệp định Giơ-ne-vơ, tiến hành “tố cộng”, “diệt cộng”, khủng bố nhân dân, thực hiện Luật 10/59. Đầu năm **1959**, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 xác định phương hướng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân, bằng lực lượng chính trị quần chúng là chủ yếu, kết hợp lực lượng vũ trang. Chủ trương đáp ứng yêu cầu đấu tranh trước sự đàn áp của đối phương. Nghị quyết của Đảng và sức đấu tranh của nhân dân tạo điều kiện cho phong trào nổi dậy phát triển. Cần nối hoàn cảnh với chủ trương, sau đó mới trình bày diễn biến; không coi phong trào chỉ xuất hiện do một ngày kỉ niệm.

Năm 1959, nổi dậy diễn ra ở Vĩnh Thạnh, Bác Ái vào tháng 2 và Trà Bồng vào tháng 8. Phong trào quần chúng lan rộng, phát triển thành cao trào, tiêu biểu là Đồng khởi ở Bến Tre. **Ngày 17-1-1960**, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ Bến Tre, nhân dân ba xã ở huyện Mỏ Cày đồng loạt nổi dậy. Phong trào lan ra huyện, toàn tỉnh, rồi khắp Nam Bộ, Tây Nguyên và một số nơi ở Trung Trung Bộ. Từng mảng lớn bộ máy cai trị ở thôn, xã bị phá vỡ. Uỷ ban nhân dân tự quản được thành lập, ruộng đất của địa chủ, cường hào bị tịch thu chia cho dân cày nghèo. Phong trào có sự tham gia quan trọng của phụ nữ, tiêu biểu “Đội quân tóc dài” Bến Tre dưới sự chỉ huy của Nguyễn Thị Định.

Đồng khởi giáng đòn mạnh vào chính sách thực dân mới của Mỹ, làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô Đình Diệm. Cách mạng miền Nam chuyển từ **thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công**, đánh dấu bước phát triển nhảy vọt. Trong khí thế đó, **Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam** ra đời ngày **20-12-1960**, tập hợp lực lượng đấu tranh ở miền Nam. Đây là tổ chức trong bối cảnh chống Mỹ, khác Mặt trận Liên Việt năm 1951 trong kháng chiến chống Pháp. “Lung lay” không đồng nghĩa chính quyền Ngô Đình Diệm đã bị lật đổ hoàn toàn ngay sau Đồng khởi. Ý nghĩa nổi bật là sự chuyển thế và mở rộng lực lượng đấu tranh.

Để giới thiệu Đồng khởi, dùng bốn phần: hoàn cảnh, chủ trương, diễn biến tiêu biểu, kết quả và ý nghĩa. Ảnh 16.5 trang 83 SGK và tư liệu về Đội quân tóc dài giúp bổ sung dẫn chứng sự tham gia của nhân dân, phụ nữ. Bến Tre trong tên sự kiện là địa danh lịch sử năm 1960. SGK bản chỉnh sửa chú thích địa bàn nay thuộc tỉnh Vĩnh Long; thông tin hiện nay phải ghi riêng, không đổi tên “Đồng khởi Bến Tre” thành tên một tỉnh mới. Khi tìm hiểu một nhân vật hoặc di tích, ghi nguồn và thời điểm. Nhận xét về đóng góp cần dựa vào hoạt động cụ thể, không suy từ một bức ảnh rằng đã có đầy đủ mọi lực lượng của phong trào trong cùng một cảnh.