Nhiều nguồn điện, cơ cấu có thay đổi
Sản xuất điện gồm thuỷ điện, nhiệt điện, điện gió, điện mặt trời và các nguồn khác. Thuỷ điện gắn nguồn nước và địa hình phù hợp; nhiệt điện dùng các nguồn nhiên liệu; gió và mặt trời phụ thuộc điều kiện tự nhiên cùng vốn, công nghệ và hạ tầng.
Theo hình 8.2 SGK trang 145, tổng sản lượng điện tăng từ **91,7 tỉ kWh năm 2010** lên **293,1 tỉ kWh năm 2024**. kWh là đơn vị điện năng; không đọc con số này thành công suất nhà máy theo MW.
Cơ cấu 2024 trong biểu đồ: **nhiệt điện 56,6%, thuỷ điện 28,7%, năng lượng tái tạo (NLTT) như gió, mặt trời 12,8%, nguồn khác 1,9%**. Biểu đồ tách thuỷ điện thành nhóm riêng để trình bày; điều đó không có nghĩa nước là nguồn năng lượng không tái tạo.
Bài luyện
293,1 tỉ kWh năm 2024 trong bài nói về điều gì?
Đúng. SGK dùng tỉ kWh để đo sản lượng điện.
kWh là điện năng, khác công suất MW.
Tỉ trọng dùng %, trong khi 293,1 là sản lượng.
Đây không phải số lượng cơ sở.
Lời giải
SGK dùng tỉ kWh để đo sản lượng điện. Cần phân biệt điện năng tạo ra trong thời kì với công suất lắp đặt của nhà máy.
Bài luyện
Nguồn chiếm tỉ trọng cao nhất trong cơ cấu điện 2024 của biểu đồ là gì?
28,7 thấp hơn 56,6.
12,8 chưa phải phần cao nhất.
1,9 là phần nhỏ nhất trong các nhóm đã cho.
Đúng. So bốn tỉ trọng cùng năm: 56,6 lớn hơn 28,7; 12,8; 1,9.
Lời giải
So bốn tỉ trọng cùng năm: 56,6 lớn hơn 28,7; 12,8; 1,9. Nhiệt điện chiếm phần lớn nhất trong cơ cấu 2024 theo SGK.
Bài luyện
Vì sao không thể kết luận thuỷ điện là nguồn không tái tạo chỉ vì biểu đồ tách khỏi ô NLTT?
Cách trình bày không đổi bản chất vật lí của nguồn.
Thuỷ điện khai thác năng lượng của nước.
Đúng. Cơ cấu SGK trình bày thuỷ điện riêng với gió, mặt trời và một số nguồn khác.
Không thể gán đặc điểm tái tạo cho mọi nhiên liệu.
Lời giải
Cơ cấu SGK trình bày thuỷ điện riêng với gió, mặt trời và một số nguồn khác. Cần đọc phân loại trong biểu đồ, đồng thời không suy sai bản chất tái tạo của nước.
Tỉ trọng giảm chưa chắc sản lượng giảm
Thuỷ điện chiếm **38,0% năm 2010**, còn 28,7% năm 2024. Tỉ trọng giảm 9,3 điểm phần trăm, nhưng tổng sản lượng điện tăng mạnh.
Tính gần đúng từ số liệu SGK: thuỷ điện 2010=91,7×38,0/100≈**34,8 tỉ kWh**; 2024=293,1×28,7/100≈**84,1 tỉ kWh**. Như vậy phần thuỷ điện trong tổng nhỏ hơn, còn lượng điện thuỷ điện lớn hơn giữa hai mốc.
Muốn tính lượng của một nguồn, dùng tổng và tỉ trọng **cùng năm**. Không lấy tổng 2024 nhân tỉ trọng 2010 rồi gọi kết quả là sản lượng 2010; cũng không xem số liệu tính gần đúng là chính xác hơn số gốc đã làm tròn.
Bài luyện
Cách tính gần đúng sản lượng thuỷ điện 2024 là gì?
Phải lấy tổng nhân tỉ trọng, không chia cho số phần trăm như vậy.
Đúng. Lượng bộ phận=tổng cùng năm×tỉ trọng/100.
91,7 là tổng 2010, không tổng 2024.
Không cộng tổng sản lượng với một tỉ trọng%.
Lời giải
Lượng bộ phận=tổng cùng năm×tỉ trọng/100. Dùng 293,1 và 28,7 được khoảng 84,1 tỉ kWh, làm tròn một chữ số thập phân.
Bài luyện
Thuỷ điện giảm tỉ trọng 38,0%→28,7% nhưng lượng tính được 34,8→84,1 tỉ kWh vì sao?
Đúng. Tỉ trọng đo phần trong tổng, sản lượng đo lượng tuyệt đối.
Tỉ trọng phụ thuộc tổng; cần tính bộ phận từ tổng từng năm.
Nguồn ghi %, không tỉ kWh.
Có thể so cơ cấu của các năm khác tổng, nhưng phải phân biệt với quy mô.
Lời giải
Tỉ trọng đo phần trong tổng, sản lượng đo lượng tuyệt đối. Khi tổng tăng mạnh, một bộ phận có thể tăng lượng mà giảm phần đóng góp.
Đọc loại nhà máy và giữ tên công trình
Mở hình 8.3, SGK trang 146. Chú giải phân biệt thuỷ điện, nhiệt điện, điện mặt trời, điện gió và điện rác; đọc loại kí hiệu trước khi tìm tên nhà máy. Đối chiếu với địa hình, sông, tài nguyên và hạ tầng để giải thích phân bố ở mức phù hợp.
SGK bản 2026 nêu Sơn La ở Sơn La, Hoà Bình ở Phú Thọ, Lai Châu ở Lai Châu, Ia Ly ở Gia Lai. **Hoà Bình là tên nhà máy**, còn Phú Thọ là địa chỉ tỉnh theo sách mới; không đổi tên nhà máy thành Phú Thọ vì sắp xếp hành chính. Nhiệt điện được nêu có Vĩnh Tân ở Lâm Đồng, Phú Mỹ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Lập bảng một số nhà máy gồm tên–loại điện–địa phương theo SGK, ghi mốc bản đồ. Thông tin sách không tự xác nhận mọi công suất hoặc trạng thái hoạt động ở một ngày khác; khi cần cập nhật phải tìm nguồn chính thức tương ứng.
Bài luyện
SGK 2026 ghi thuỷ điện Hoà Bình ở Phú Thọ. Cách hiểu nào đúng?
Địa chỉ hành chính không tự đổi tên riêng của công trình.
SGK 2026 ghi nhà máy Hoà Bình ở tỉnh Phú Thọ; cần tách tên nhà máy với địa chỉ tỉnh.
Tên và địa chỉ trong từng thời kì cần có bối cảnh thời gian.
Đúng. Tên công trình và địa chỉ hành chính là hai thông tin khác nhau.
Lời giải
Tên công trình và địa chỉ hành chính là hai thông tin khác nhau. Sắp xếp địa giới có thể đổi địa chỉ theo sách mới, không tự đổi tên nhà máy.
Bài luyện
Muốn tìm nhà máy điện gió trên hình 8.3, cần làm gì trước?
Tên sông không là kí hiệu điện gió.
Các lớp khoáng sản và nhà máy điện có chú giải khác nhau.
Đúng. Chú giải cho biết cách biểu diễn từng loại nhà máy.
Bản đồ thể hiện nhiều loại nhà máy.
Lời giải
Chú giải cho biết cách biểu diễn từng loại nhà máy. Đọc đúng kí hiệu giúp tránh nhầm ngành và là bước trước khi tìm tên, vị trí.
Đang học