Cao trào kháng Nhật cứu nước

Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Ở Đông Dương, Pháp chờ cơ hội phản công Nhật, làm mâu thuẫn Nhật–Pháp gay gắt. Tối 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Ngày 12-3, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ra chỉ thị **Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta**, phát động cao trào **Kháng Nhật cứu nước**, làm tiền đề cho tổng khởi nghĩa. Đảng chủ động điều chỉnh hành động theo tình hình mới, thúc đẩy quần chúng đấu tranh. Hai mốc có quan hệ nguyên nhân–phản ứng nhưng không trùng nhau: 9-3 là cuộc đảo chính của Nhật; 12-3 là chỉ thị của Đảng. Nhật lật đổ Pháp không đồng nghĩa nhân dân Việt Nam đã giành độc lập; vẫn phải đấu tranh chống ách thống trị.

Ở căn cứ Cao – Bắc – Lạng, Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân phối hợp với lực lượng chính trị quần chúng, giải phóng hàng loạt xã, châu, huyện. Sức mạnh quân sự kết hợp với sự tham gia của nhân dân, không tách riêng hai lực lượng. Ở Bắc Kì, Bắc Trung Kì, phong trào **Phá kho thóc, giải quyết nạn đói** diễn ra quyết liệt. Đấu tranh đáp ứng yêu cầu sống còn của người dân, đồng thời lôi cuốn quần chúng vào phong trào cứu nước. Đây là một biểu hiện gắn quyền lợi thiết thực với nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Khởi nghĩa từng phần dâng lên ở Tiên Du, Bần Yên Nhân, Ba Tơ và nhiều nơi. **Khởi nghĩa từng phần** là giành chính quyền ở những địa phương, bộ phận khi có điều kiện; chưa đồng nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Các hoạt động giúp lực lượng trưởng thành, căn cứ mở rộng và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa.

Cao trào từ tháng 3 đến giữa tháng 8-1945 là bước chuẩn bị trực tiếp: tập dượt đấu tranh, phát triển lực lượng, giải phóng một số địa bàn. Những hoạt động chuẩn bị lực lượng và căn cứ đã học ở bài trước tiếp tục được đẩy mạnh. Có thể lập chuỗi: **đảo chính Nhật–Pháp → chỉ thị của Đảng → cao trào kháng Nhật → khởi nghĩa từng phần, lực lượng phát triển → chuẩn bị chớp thời cơ tổng khởi nghĩa**. Mũi tên chỉ quan hệ giữa các bước, không có nghĩa chỉ cần một sự kiện là thắng lợi tự động xảy ra. Khi lập bảng, ghi rõ 9-3,12-3 và các hoạt động từ tháng 3 đến giữa tháng 8. Với tên địa phương, giữ tên lịch sử của sự kiện; nếu giới thiệu di tích hiện nay thì thêm một chú thích riêng có nguồn.