Chiến dịch Biên giới thu – đông 1950

Đến năm 1950, tình hình quốc tế có thuận lợi mới: nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra đời, Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa đặt quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Trong khi đó, Mỹ tăng can thiệp, viện trợ cho Pháp ở Đông Dương. Được Mỹ giúp sức, Pháp thực hiện **Kế hoạch Rơ-ve**: củng cố hệ thống phòng thủ trên Đường số 4, lập hành lang Đông – Tây và chuẩn bị tiến công Việt Bắc lần thứ hai. Kế hoạch nhằm bao vây, cô lập căn cứ kháng chiến. Tháng 6-1950, Đảng và Chính phủ quyết định mở chiến dịch Biên giới nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, mở rộng và củng cố Việt Bắc, **mở đường liên lạc quốc tế**. Khác Việt Bắc năm 1947, lần này quân ta chủ động mở cuộc tiến công lớn.

Chiến dịch diễn ra từ **tháng 9 đến tháng 10-1950**. Giữa tháng 9, quân ta tiến công và giành thắng lợi ở **Đông Khê**, cô lập thị xã Cao Bằng, uy hiếp Thất Khê, phá thế phòng thủ của Pháp trên Đường số 4. Pháp đưa quân tiếp viện nhằm chiếm lại Đông Khê và đón cánh quân từ Cao Bằng rút về. Quân ta phục kích, chặn đánh trên Đường số 4, khiến hai cánh quân bị thiệt hại nặng, không liên lạc được với nhau. Sau gần một tháng, Pháp phải rút khỏi nhiều cứ điểm trên Đường số 4 như Cao Bằng, Thất Khê, Na Sầm, Lạng Sơn. Khi đọc sơ đồ, cần nối tác dụng của trận Đông Khê với việc đánh hai cánh quân; không chỉ học các địa danh rời nhau.

Chiến dịch giải phóng một vùng biên giới rộng lớn, mở đường liên lạc quốc tế, bảo vệ căn cứ địa Việt Bắc, chọc thủng hành lang Đông – Tây và làm phá sản Kế hoạch Rơ-ve. Đây là **chiến dịch chủ động tiến công lớn đầu tiên** của bộ đội chủ lực Việt Nam. Từ sau chiến thắng, quân đội Việt Nam giành thế chủ động trên **chiến trường chính Bắc Bộ**, mở ra bước phát triển mới của cuộc kháng chiến. Phạm vi “chiến trường chính Bắc Bộ” cần được giữ rõ. Không mở rộng thành đã làm chủ mọi chiến trường hoặc kết thúc toàn bộ chiến tranh ngay năm 1950.

| Chiến dịch | Điểm cần phân biệt | |---|---| | Việt Bắc 1947 | Phản công lớn; bảo vệ cơ quan đầu não, làm thất bại đánh nhanh, thắng nhanh. | | Biên giới 1950 | Chủ động tiến công lớn; mở liên lạc quốc tế, giành thế chủ động ở chiến trường chính Bắc Bộ. | Cả hai đều bảo vệ, củng cố Việt Bắc và thúc đẩy lực lượng kháng chiến trưởng thành. Điểm khác nổi bật nằm ở tình thế mở chiến dịch và bước phát triển đạt được. Hình 14.7 trang 72 SGK có kí hiệu riêng cho tiến công, chặn đánh, truy kích, hướng địch tiến và rút. Khi đọc, theo Đường số 4 để xác định Cao Bằng, Đông Khê, Thất Khê, rồi dùng chú giải giải thích hoạt động của mỗi bên. Sơ đồ khái quát trong bài giúp nhớ quan hệ; lược đồ SGK giúp đọc không gian thực tế.