Trung Quốc trước sự xâm lược của các nước đế quốc

Giữa thế kỉ XIX, Trung Quốc là nước lớn, đông dân, giàu tài nguyên nhưng chính quyền phong kiến Mãn Thanh lâm vào khủng hoảng. Các nước tư bản phương Tây đang tăng cường tìm kiếm thị trường, nguồn lợi và thuộc địa. Điều đó khiến Trung Quốc trở thành đối tượng xâm lược, tranh giành của các nước đế quốc. Cần nối cả hai mặt: mục tiêu của các nước xâm lược và tình hình suy yếu của chính quyền Mãn Thanh. Tài nguyên phong phú không tự gây ra chiến tranh; đó là một điều kiện khiến các nước đế quốc nhòm ngó.

Năm **1840**, thực dân Anh lấy cớ chính quyền Mãn Thanh tịch thu, tiêu huỷ thuốc phiện của thương nhân Anh để gây chiến. Cuộc Chiến tranh thuốc phiện kéo dài đến **1842**, kết thúc bằng thất bại của Mãn Thanh. Việc tịch thu thuốc phiện là **cái cớ được sử dụng để gây chiến**; thực chất là cuộc chiến tranh xâm lược nhằm mở cửa Trung Quốc và giành quyền lợi cho thực dân Anh. Không đồng nhất lời biện minh của bên gây chiến với mục đích thật của cuộc chiến.

Sau chiến tranh, Mãn Thanh phải kí **Hiệp ước Nam Kinh**. Trung Quốc phải mở năm cửa biển cho thương nhân Anh buôn bán, bồi thường chiến tranh và nhượng vùng đất Hồng Công cho Anh theo hiệp ước thời đó. Các điều khoản đem lại lợi thế cho thực dân Anh, làm suy giảm quyền tự chủ của Trung Quốc. Đây là các sự kiện thế kỉ XIX. Tên địa danh và nội dung hiệp ước được đọc trong bối cảnh ấy.

Sơ đồ giúp phân biệt các bước trong quá trình bị xâm lược.

Nửa sau thế kỉ XIX, các nước đế quốc tiếp tục xâu xé Trung Quốc: Đức ở Sơn Đông, Anh ở vùng châu thổ sông Dương Tử, Nga và Nhật Bản ở Đông Bắc, Pháp ở Vân Nam, Quảng Tây, Quảng Đông theo SGK. Năm **1901**, sau Hiệp ước Tân Sửu, Trung Quốc trở thành một nước **phong kiến, nửa thuộc địa**. Triều đình phong kiến vẫn tồn tại, đồng thời đất nước chịu sự chi phối nặng nề của các nước đế quốc. Không coi Trung Quốc là thuộc địa chỉ của một nước hoặc đã trở thành một nước cộng hoà ở mốc này.