Mâu thuẫn và sự kiện châm ngòi
Sự thống trị của Mãn Thanh và việc nhân nhượng các nước đế quốc làm mâu thuẫn xã hội sâu sắc. Tháng **5–1911**, triều đình ra sắc lệnh “Quốc hữu hoá đường sắt”, thực chất trao quyền kinh doanh đường sắt cho các nước đế quốc, bán rẻ quyền lợi dân tộc. Sự kiện gây làn sóng căm phẫn và châm ngòi cách mạng.
Tên gọi “quốc hữu hoá” cần được đọc cùng nội dung thực tế của chính sách. Không chỉ từ tên gọi mà kết luận chính sách đã bảo vệ quyền lợi dân tộc.
Bài luyện: Tên gọi và thực chất
Vì sao sắc lệnh đường sắt tháng 5–1911 gây làn sóng căm phẫn?
Sắc lệnh do triều đình ban hành, là sự kiện châm ngòi cách mạng sau đó.
Việc từ chức thuộc năm 1912, sau sắc lệnh 1911.
Đúng. Cần xét nội dung thực tế, không chỉ tên sắc lệnh.
Điều đó trái nội dung được SGK giải thích.
Lời giải
Chọn C. Sắc lệnh mang tên quốc hữu hoá nhưng thực chất trao quyền kinh doanh đường sắt cho các nước đế quốc, bán rẻ quyền lợi dân tộc. Điều đó làm nhân dân căm phẫn, châm ngòi cách mạng; không phải một kết quả đã lật đổ triều đình.
Từ Vũ Xương đến thay đổi chính thể
Đọc theo thứ tự để tách sự kiện châm ngòi, khởi nghĩa và kết quả chính trị.
Ngày **10–10–1911**, khởi nghĩa thắng lợi ở Vũ Xương, mở đầu Cách mạng Tân Hợi. Phong trào nhanh chóng lan tới các tỉnh miền Nam và miền Trung. Cuối năm 1911, Tôn Trung Sơn được bầu làm Tổng thống lâm thời trong quá trình xây dựng chính thể cộng hoà Trung Hoa Dân quốc.
Năm **1912**, vua Thanh thoái vị; Tôn Trung Sơn buộc phải từ chức, Viên Thế Khải lên nắm quyền. Các mốc cho thấy cách mạng có thắng lợi bước đầu nhưng không tiếp tục thực hiện đầy đủ mục tiêu.
Bài luyện: Mốc bùng nổ
Sự kiện nào mở đầu Cách mạng Tân Hợi?
Đó là sự kiện trước cách mạng, gắn với tình trạng nửa thuộc địa.
Đó là chuyển biến về sau, không phải mở đầu.
Đó là cải cách ở Nhật Bản.
Đúng. Đây là mốc bùng nổ được bài xác định.
Lời giải
Chọn D. Ngày 10–10–1911, cuộc khởi nghĩa tại Vũ Xương giành thắng lợi, mở đầu cách mạng rồi lan rộng. Sắc lệnh tháng 5 là sự kiện châm ngòi trước đó; từ chức năm 1912 là chuyển biến về sau. Không nhầm với cải cách Nhật Bản.
Vì sao cách mạng thắng lợi bước đầu?
Giai cấp tư sản lãnh đạo cách mạng, đứng đầu là **Tôn Trung Sơn**. Cương lĩnh gắn với ba nội dung: **dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc**, hướng tới Trung Hoa dân chủ, phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa.
Mục tiêu ấy thu hút sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân. Vì vậy, cần giải thích thắng lợi bước đầu bằng cả vai trò lãnh đạo, cương lĩnh và lực lượng quần chúng; không chỉ coi đó là công việc riêng của một cá nhân.
Bài luyện: Nguyên nhân thắng lợi
Nhóm yếu tố nào giải thích thắng lợi bước đầu của Tân Hợi?
Đúng. Nhận xét giữ cả lãnh đạo, mục tiêu và lực lượng.
SGK xác định sự tham gia đông đảo của nhân dân là yếu tố quan trọng.
Cần xét cả lãnh đạo, mục tiêu và lực lượng, không bỏ hai yếu tố đầu.
Cách mạng nhằm lật đổ Mãn Thanh, còn vấn đề ruộng đất chưa được giải quyết.
Lời giải
Chọn A. Tôn Trung Sơn và giai cấp tư sản lãnh đạo với cương lĩnh hướng tới độc lập, tự do, hạnh phúc và con đường tư bản chủ nghĩa. Những mục tiêu thu hút đông đảo quần chúng, tạo lực lượng cho thắng lợi bước đầu. Không thể xoá vai trò nhân dân hoặc gán thắng lợi cho sự tự nguyện nhượng bộ của đế quốc.
Ý nghĩa không đồng nhất với kết quả trước mắt
Cách mạng đã lật đổ sự thống trị của triều đình Mãn Thanh, chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế lâu đời ở Trung Quốc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển. Tư tưởng Tôn Trung Sơn và cuộc cách mạng có ảnh hưởng đến một số nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam.
Khi đọc đoạn tư liệu SGK tr.64 về việc kết thúc chế độ phong kiến, cần nối với phần hạn chế ngay sau: **chế độ quân chủ bị lật đổ** không có nghĩa **giai cấp địa chủ và mọi quan hệ phong kiến đã biến mất**.
Bài luyện: Nhận diện ý nghĩa
Nhận định nào nêu đúng ý nghĩa lịch sử của Tân Hợi?
Cách mạng đã lật đổ sự thống trị của Mãn Thanh.
Đúng. Nhận xét nêu chuyển biến chính trị và ảnh hưởng lịch sử.
Đó là những việc cách mạng chưa thực hiện được.
Tân Hợi mang tính chất dân chủ tư sản, không phải cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Lời giải
Chọn B. Ý nghĩa là lật đổ quân chủ chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản và ảnh hưởng tới khu vực. Cần giữ khác biệt giữa ý nghĩa ấy với việc giải quyết ruộng đất hoặc xoá địa chủ, là những hạn chế còn lại. Không nhầm tính chất dân chủ tư sản với xã hội chủ nghĩa.
Thắng lợi bước đầu và những việc còn chưa giải quyết
Cuộc cách mạng không xoá bỏ giai cấp địa chủ phong kiến, không giải quyết ruộng đất cho nông dân và không chống lại các nước đế quốc xâm lược. Những hạn chế cho thấy mục tiêu dân tộc, dân chủ chưa được thực hiện đầy đủ.
Ví dụ: “quân chủ bị lật đổ” là thay đổi về chế độ chính trị; “nông dân chưa được giải quyết ruộng đất” là vấn đề kinh tế, xã hội. Hai nhận xét có thể cùng đúng, không loại trừ nhau.
Bài luyện: Hai nhận xét cùng đúng
Cặp nhận xét nào phù hợp với kết quả và hạn chế của cách mạng?
Đây không phải những kết quả cách mạng đạt được.
Ông buộc phải từ chức, Viên Thế Khải lên nắm quyền.
Đúng. Hai nhận xét thuộc hai mặt khác nhau của cuộc cách mạng.
Phương án đảo ngược cả kết quả chính trị và hạn chế ruộng đất.
Lời giải
Chọn C. Tân Hợi lật đổ quân chủ chuyên chế nhưng không xoá giai cấp địa chủ và không giải quyết ruộng đất cho nông dân. Thay đổi chế độ chính trị không tự chứng minh mọi quan hệ kinh tế, xã hội đã thay đổi triệt để. Chuyển biến năm 1912 cũng thể hiện giới hạn của thắng lợi.
Bài luyện: Tính chất và mức độ
Vì sao gọi Tân Hợi là cách mạng dân chủ tư sản dù còn hạn chế?
Phải xét nhiệm vụ và hướng phát triển, không chỉ hình thức nổi dậy.
Điều đó không thuộc nội dung hoặc hướng phát triển của Tân Hợi.
Cách mạng đã lật đổ quân chủ chuyên chế và mở đường cho chủ nghĩa tư bản.
Đúng. Căn cứ vào nhiệm vụ, lực lượng lãnh đạo và hướng phát triển.
Lời giải
Chọn D. Cách mạng do giai cấp tư sản lãnh đạo, lật đổ quân chủ chuyên chế và mở đường phát triển tư bản chủ nghĩa, nên mang tính chất dân chủ tư sản. Hạn chế ruộng đất, địa chủ và chống đế quốc cho biết mức độ thực hiện nhiệm vụ, không xoá mọi kết quả hoặc biến cuộc cách mạng thành xã hội chủ nghĩa.
Tìm hiểu ảnh hưởng đối với Việt Nam
Chọn một vấn đề như ảnh hưởng tư tưởng Tôn Trung Sơn tới phong trào yêu nước Việt Nam đầu XX. Đọc phần Việt Nam tương ứng trong SGK, tìm thêm tư liệu thư viện hoặc cơ quan lưu trữ, ghi sự kiện, nhân vật, thời gian và nguồn.
Khi giới thiệu, phân biệt ảnh hưởng tư tưởng với việc một phong trào ở Việt Nam đã thắng lợi hoặc sao chép toàn bộ cách làm. Dùng một dẫn chứng đã kiểm để giải thích ảnh hưởng, rồi nêu giới hạn của nhận xét.
Bài luyện: Liên hệ có căn cứ
Cách tìm hiểu nào phù hợp về ảnh hưởng của Tân Hợi đối với Việt Nam?
Đúng. Cần chứng cứ cùng bối cảnh để giải thích liên hệ.
Ảnh hưởng tư tưởng không tự tạo kết quả giống nhau ở mọi nơi.
Cần tư liệu về hoạt động và bối cảnh, không suy từ tên.
Bản đồ hiện nay không chứng minh quan hệ ảnh hưởng tư tưởng đầu XX.
Lời giải
Chọn A. Liên hệ cần nguồn đúng thời kì, nhân vật hoặc sự kiện cụ thể và giải thích hướng ảnh hưởng. Không suy từ ảnh hưởng tới thắng lợi đồng loạt, hoặc coi hoạt động ở các nước hoàn toàn giống nhau. Câu luyện kiểm cách tìm hiểu, còn sản phẩm giới thiệu cần tự thực hiện.
Đang học