Cuộc Duy tân Minh Trị năm 1868

Sơ đồ giúp nối từng lĩnh vực với biện pháp tiêu biểu.

Từ tháng **1–1868**, Thiên hoàng Minh Trị tiến hành một loạt cải cách về chính trị, kinh tế, quân sự và giáo dục. Cuộc cải cách được gọi là **Duy tân Minh Trị**. Nội dung các lĩnh vực có quan hệ: tổ chức chính quyền, thị trường, quân đội và đào tạo con người cùng thay đổi. 1868 là mốc mở đầu cuộc Duy tân; các biện pháp được triển khai qua nhiều năm. Chẳng hạn, Hiến pháp được ban hành năm 1889, không phải mọi cải cách đều hoàn tất trong tháng 1–1868.

Chính phủ mới được thành lập, tình trạng cát cứ bị xoá bỏ. Hiến pháp năm 1889 quy định quyền lực tối cao thuộc Thiên hoàng. Quý tộc tư sản hoá và đại tư sản được đưa lên nắm quyền. Những thay đổi tạo điều kiện tổ chức đất nước theo hướng mới, nhưng không có nghĩa Nhật Bản đã xoá Thiên hoàng hoặc trở thành nước cộng hoà.

Quân đội được tổ chức, huấn luyện theo kiểu phương Tây, thực hiện nghĩa vụ quân sự; phát triển đóng tàu, sản xuất vũ khí và học tập chuyên gia nước ngoài. Giáo dục có chính sách bắt buộc, chú trọng khoa học, kĩ thuật và cử học sinh ưu tú du học phương Tây. Chú trọng kiến thức và đào tạo con người tạo cơ sở tiếp thu kĩ thuật, phục vụ các chuyển biến của đất nước.

Cuộc Duy tân có ý nghĩa như một cuộc cách mạng tư sản: mở đường cho chủ nghĩa tư bản, thúc đẩy kinh tế, chính trị, giáo dục, khoa học, kĩ thuật phát triển. Nhờ đó, Nhật Bản giữ vững độc lập và trở thành một nước tư bản chủ nghĩa. Cải cách được tiến hành từ trên xuống, do lực lượng quý tộc tư sản hoá và tư sản thực hiện, vẫn có hạn chế. Giữ độc lập không có nghĩa Nhật Bản chưa từng chịu sức ép từ phương Tây; phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa không đòi hỏi phải thành lập cộng hoà.