Tính chất và phân bố các nhóm đất Việt Nam

**Thổ nhưỡng** là lớp đất tơi xốp trên bề mặt lục địa, có khả năng cung cấp điều kiện cho thực vật sinh trưởng. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với nền nhiệt cao, ẩm nhiều làm đá mẹ phong hoá mạnh, tạo lớp phủ thổ nhưỡng dày. Mưa lớn và tập trung theo mùa còn ảnh hưởng quá trình rửa trôi, vận chuyển và tích tụ vật liệu. Đất cũng chịu tác động của đá mẹ, sinh vật, địa hình, thời gian và con người. Vì vậy, mang tính chất nhiệt đới gió mùa không có nghĩa mọi nơi chỉ có một loại đất. Muốn chứng minh, cần nối điều kiện khí hậu với quá trình hình thành và đặc điểm đất cụ thể.

Theo từng hàng từ điều kiện khí hậu tới quá trình và biểu hiện ở đất.

**Quá trình feralit** là quá trình hình thành đất đặc trưng trong môi trường nhiệt đới gió mùa. Mưa nhiều làm các chất badơ dễ hoà tan bị rửa trôi; ôxít sắt và ôxít nhôm tích luỹ, tạo màu đỏ vàng của đất feralit. Rửa trôi chất badơ góp phần làm đất chua. Ở một số nơi trung du, miền núi có mùa mưa–khô phân hoá sâu sắc, sự tích luỹ ôxít sắt, nhôm còn tạo tầng kết von hoặc đá ong. Đây là quá trình trong những điều kiện nhất định, không có nghĩa mọi đất feralit đều có cùng tầng đá ong.

Mưa lớn tập trung vào mùa mưa làm tăng xói mòn, rửa trôi ở vùng đồi núi. Dòng chảy vận chuyển vật liệu xuống thấp; vật liệu bồi tụ góp phần hình thành đất phù sa ở đồng bằng. Có thể thấy cùng tác động nước nhưng **xói mòn ở nơi này, vận chuyển trên đường và bồi tụ ở nơi khác**. Bảo vệ lớp phủ thực vật giúp hạn chế mất đất mặt ở sườn dốc; sự hình thành phù sa không làm mất đi nhu cầu chống xói mòn.

Theo khái quát SGK, **feralit chiếm hơn 65% diện tích đất tự nhiên**, phân bố chủ yếu trung du, miền núi từ khoảng 1 600–1 700 m trở xuống. **Đất phù sa khoảng 24%**, chủ yếu ở các đồng bằng. **Đất mùn trên núi** phân bố rải rác từ khoảng 1 600–1 700 m trở lên. | Nhóm đất | Nơi phân bố chủ yếu | | --- | --- | | Feralit | Trung du, miền núi ở độ cao thấp hơn khoảng 1 600–1 700 m | | Phù sa | Đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long và duyên hải miền Trung | | Mùn trên núi | Núi cao từ khoảng 1 600–1 700 m trở lên | Số phần trăm nói về diện tích; số mét nói về độ cao. Bản đồ còn có nhóm đất khác và núi đá, nên không lấy 100 − 65 − 24 rồi gọi kết quả là tỉ trọng chính xác của đất mùn. Giới hạn nhóm đất cũng khác các ngưỡng đai khí hậu đã học.

Ở núi cao, nhiệt độ thấp làm phân giải chất hữu cơ chậm, nên đất **giàu mùn**. Địa hình cao, dốc lớn làm tầng đất thường **mỏng**. Hai đặc điểm không mâu thuẫn: lượng mùn tương đối trong đất khác độ dày tầng đất. Mở hình 9.3 trang 138, đọc màu của từng nhóm, tìm các đồng bằng và vùng núi cao làm mốc. Kết hợp màu với sông, địa hình để mô tả vùng phân bố; một mảng màu trên bản đồ khái quát chưa xác định chính xác loại đất của mọi thửa ruộng.