Phong trào Cần vương và những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu

Theo dõi từ đối sách của phái chủ chiến đến lời kêu gọi và phong trào.

Sau Hiệp ước Pa-tơ-nốt 1884, một bộ phận quan lại đứng đầu là **Tôn Thất Thuyết** vẫn quyết tâm chống Pháp, được nhân dân và quan lại ở các tỉnh ủng hộ. Ngày **5–7–1885**, phái chủ chiến phản công quân Pháp ở kinh thành Huế nhưng không thành. Tôn Thất Thuyết đưa vua **Hàm Nghi** rời Huế ra **Tân Sở**, lấy danh nghĩa nhà vua ban **Dụ Cần vương**, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân giúp vua cứu nước. **Cần vương** nghĩa là giúp vua; trong bối cảnh này, phong trào thể hiện cuộc đấu tranh chống ngoại xâm dưới ngọn cờ của một vị vua yêu nước. Phong trào bùng nổ rộng rãi, kéo dài đến cuối thế kỉ XIX.

**Bãi Sậy 1883–1892:** Địa bàn chính ở vùng Bãi Sậy, Hưng Yên. Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo nghĩa quân dựa vào đầm lầy, lau sậy để xây căn cứ, vận dụng chiến thuật du kích. Sau nhiều đợt chống càn, lực lượng bị bao vây, cô lập, suy yếu; cuối 1892 khởi nghĩa thất bại. Cuộc đấu tranh có từ trước Dụ Cần vương rồi tiếp tục hưởng ứng phong trào. **Ba Đình 1886–1887:** Phạm Bành và Đinh Công Tráng lãnh đạo, xây căn cứ ở ba làng Mậu Thịnh, Thượng Thọ, Mĩ Khê, Thanh Hoá. Nghĩa quân có người Kinh, Mường, Thái tham gia. Tháng 1–1887, Pháp mở cuộc tiến công lớn; nghĩa quân tổn thất nặng, rút lên Mã Cao chiến đấu thêm rồi tan rã. Khi giới thiệu một cuộc khởi nghĩa, gắn thời gian, người lãnh đạo, căn cứ với diễn biến và kết quả; không chỉ kể tên.

**Hương Khê 1885–1896** do **Phan Đình Phùng** lãnh đạo, với các tướng lĩnh như **Cao Thắng**. Căn cứ chính ở vùng rừng núi Hương Khê, Hà Tĩnh; nghĩa quân hoạt động trên địa bàn rộng ở Bắc Trung Bộ. | Giai đoạn | Nội dung chính | | --- | --- | | 1885–1888 | Xây dựng lực lượng, căn cứ; tổ chức nghĩa quân quy củ, chế tạo súng trường theo mẫu Pháp | | 1888–1896 | Chiến đấu quyết liệt dưới sự chỉ huy tương đối chặt chẽ, đẩy lui nhiều cuộc càn quét | Pháp tập trung bao vây, cô lập và tiến công căn cứ. Phan Đình Phùng mất tháng 12–1895; lực lượng suy yếu rồi tan rã. Khởi nghĩa thất bại nhưng tiêu biểu nhất trong Cần vương nhờ thời gian kéo dài, địa bàn rộng, tổ chức và chỉ huy tương đối chặt chẽ, chiến đấu quyết liệt, có tiến bộ về vũ khí.