Nhân dân Nam Kì tiếp tục kháng chiến, 1862–1874

Sau Hiệp ước Nhâm Tuất, triều đình Huế tập trung đàn áp các cuộc nổi dậy ở Bắc Kì, Trung Kì và ngăn cản phong trào kháng chiến ở Nam Kì. Năm **1867**, lợi dụng sự bạc nhược của triều đình, Pháp đánh chiếm **ba tỉnh miền Tây Nam Kì**. Nhân dân Nam Kì vẫn kiên trì chống Pháp. Từ sau 1862, phong trào không chỉ chống quân xâm lược mà còn phải vượt qua sự ngăn cản của triều đình. Cần phân biệt đối sách nhân nhượng của triều đình với hành động của nhân dân và những người yêu nước.

Triều đình yêu cầu ngừng chiến đấu sau hiệp ước, nhưng **Trương Định** quyết tâm tiếp tục chống Pháp. Ông được nhân dân suy tôn là **Bình Tây Đại Nguyên soái**, lập căn cứ Gò Công, Tân Phước và lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu. Năm 1864, bị tấn công bất ngờ và bị thương, Trương Định hi sinh. Con trai là **Trương Quyền** tiếp tục đưa quân lên Tây Ninh lập căn cứ, chiến đấu thêm một thời gian. Sự ủng hộ của nhân dân và việc tiếp tục kháng chiến làm rõ lựa chọn của các thủ lĩnh trước lệnh ngừng đánh giặc.

Bảng nêu một số đóng góp tiêu biểu; không phải mọi nhân vật đều hoạt động cùng địa điểm hoặc cùng một năm. | Nhân vật | Đóng góp tiêu biểu | | --- | --- | | Nguyễn Trung Trực | Tổ chức nghĩa quân, tập kích đồn Kiên Giang; giữ khí tiết khi bị bắt | | Trương Định, Trương Quyền | Lãnh đạo nghĩa quân tiếp tục kháng chiến ở Nam Kì | | Nguyễn Hữu Huân | Sau khi bị bắt, đi đày rồi được thả vẫn tiếp tục chống Pháp | | Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị | Dùng thơ văn lên án giặc, tay sai và ca ngợi người chiến đấu | Đấu tranh vũ trang và thơ văn yêu nước là những hình thức khác nhau cùng góp phần thể hiện tinh thần chống xâm lược. Những hoạt động trong bài cho thấy phong trào bền bỉ, không chấm dứt theo lệnh ngừng kháng chiến.