Kháng chiến ở Bắc Kì và các hiệp ước, 1873–1884

Sau khi chiếm Nam Kì, Pháp chuẩn bị đánh Bắc Kì và Trung Kì. Tháng **11–1873**, quân do **Ph. Gác-ni-ê** chỉ huy đánh chiếm thành Hà Nội. **Nguyễn Tri Phương** chỉ huy binh sĩ chống cự, bị thương và bị bắt; ông tuyệt thực đến chết để giữ khí tiết. Pháp mở rộng đánh chiếm vùng đồng bằng sông Hồng. Quân dân ở nhiều nơi nổi lên kháng chiến. Ngày **21–12–1873**, quân triều đình phối hợp với quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc phục kích ở **Cầu Giấy**, tiêu diệt Gác-ni-ê. Chiến thắng cổ vũ tinh thần chống Pháp, làm quân Pháp hoang mang. Năm **1874**, triều đình lại kí **Hiệp ước Giáp Tuất**, thừa nhận chủ quyền của Pháp ở **cả sáu tỉnh Nam Kì** cùng các điều khoản bất lợi khác. Chiến thắng trên chiến trường chưa được chuyển thành kết quả bảo vệ chủ quyền qua đối sách triều đình.

Tháng **4–1882**, lấy cớ triều đình vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất, quân do **H. Ri-vi-e** chỉ huy kéo đến Hà Nội, khiêu khích và gửi tối hậu thư. Ngày **25–4–1882**, thành Hà Nội thất thủ sau cuộc chống cự anh dũng; **Hoàng Diệu** tuẫn tiết. Pháp mở rộng đánh chiếm. Các đội nghĩa binh vẫn chiến đấu dù lực lượng triều đình hầu như tan rã. Ngày **19–5–1883**, quân ta phục kích ở Cầu Giấy, tiêu diệt Ri-vi-e và nhiều lính Pháp, gây tiếng vang lớn. Bảng giúp phân biệt hai chiến thắng cùng địa danh. | Trận Cầu Giấy | Chỉ huy Pháp bị tiêu diệt | | --- | --- | | 21–12–1873 | Ph. Gác-ni-ê | | 19–5–1883 | H. Ri-vi-e | Cả hai đều cổ vũ tinh thần chiến đấu; không phải hai cách ghi ngày của cùng một trận.

Tháng **8–1883**, Pháp tấn công Thuận An, cửa biển gần kinh thành Huế. Triều đình hoảng hốt điều đình và kí **Hiệp ước Hác-măng 1883**. Ngày **6–6–1884**, triều đình kí **Hiệp ước Pa-tơ-nốt**, chính thức chấp nhận quyền bảo hộ của Pháp. Hai hiệp ước đánh dấu triều đình **đầu hàng hoàn toàn**, Pháp áp đặt ách thống trị ở Việt Nam. Tuy nhiên, nhân dân vẫn tiếp tục nổi dậy chống Pháp. Phải tách việc triều đình đầu hàng khỏi sự tiếp diễn kháng chiến của nhân dân. Khi lập bảng toàn giai đoạn, đặt cạnh nhau: hành động xâm lược → cuộc chiến đấu của quân dân → đối sách triều đình → kết quả và ý nghĩa. Cùng một năm có thể vừa có chiến thắng của quân dân, vừa có hiệp ước bất lợi do triều đình kí.