Đọc và so sánh biểu đồ khí hậu

Đọc đường theo °C, cột theo mm; cùng độ cao hình học không có nghĩa cùng đại lượng.

Biểu đồ khí hậu thường kết hợp **đường nhiệt độ** với **cột lượng mưa**. Trục ngang ghi tháng 1–12; hai trục đứng có đơn vị riêng: °C và mm. Đọc tên trạm, đơn vị và chú giải trước khi đọc các giá trị. Biểu đồ trạm A dưới đây dùng **số liệu tự đặt** để luyện thao tác; không phải một trạm thực tế. Đường đỏ đọc theo trục nhiệt độ bên trái, cột xanh đọc theo trục mưa bên phải. Ví dụ, tháng 7 có 30 °C và 300 mm; không đọc đỉnh cột thành 30 °C chỉ vì cột và đường ở gần cùng mức ngang.

Nhiệt độ trung bình năm là trung bình các nhiệt độ tháng khi bài dùng bảng 12 tháng; tổng lượng mưa năm là **cộng lượng mưa 12 tháng**. Biên độ nhiệt năm lấy **nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất trừ tháng lạnh nhất**. Ở trạm A, tổng 12 nhiệt độ tháng là 288 °C nên trung bình là 288 : 12 = 24 °C. Tháng nóng nhất 30 °C, lạnh nhất 18 °C nên biên độ 30 − 18 = 12 °C. Tổng mưa năm là 1 600 mm, không chia 12 khi đề hỏi tổng. Khi biểu đồ SGK ghi sẵn T và P, đối chiếu chú giải: T là nhiệt độ trung bình năm, P là tổng lượng mưa năm. Không lấy T làm biên độ hoặc P làm lượng mưa một tháng.

Mở hình 5 trang 120. Các nhãn T và P trên hình cho bảng dưới. Nguồn SGK dẫn Trung tâm Thông tin và Dữ liệu khí tượng thuỷ văn; hình không ghi thời kì quan trắc. | Trạm | T (°C); P (mm) | | --- | --- | | Láng, Hà Nội | 23,9; 1 670 | | Tân Sơn Hoà, Thành phố Hồ Chí Minh | 28,1; 1 964 | | Móng Cái, Quảng Ninh | 22,6; 2 661 | | Điện Biên, Điện Biên | 22,2; 1 560 | Tân Sơn Hoà có nền nhiệt cao và mức dao động nhiệt nhỏ hơn Láng. Trong cặp Móng Cái–Điện Biên, Móng Cái có tổng mưa lớn hơn. Đây là nhận xét từ các trạm, không khẳng định mọi nơi phía đông luôn mưa hơn mọi nơi phía tây. Chú ý: biểu đồ Móng Cái dùng trục mưa tới 600 mm, còn các biểu đồ kia tới 400 mm. Vì vậy, khi so cột giữa hai biểu đồ, phải đọc **giá trị trên trục**, không chỉ so chiều cao cột trên trang.

Sau khi đọc nhiệt độ, xem mưa tập trung vào những tháng nào và kéo dài bao lâu. **Có mưa** không đồng nghĩa tháng ấy thuộc mùa mưa; các tháng ít mưa vẫn có lượng mưa lớn hơn 0. Nếu bài cho ngưỡng nhận biết, phải dùng đúng ngưỡng của bài, không coi là quy tắc chung cho mọi vùng. Có thể lập bảng mỗi trạm gồm T, P, tháng nóng/lạnh nhất, biên độ, khoảng mưa tập trung; sau đó so từng cặp cùng chỉ tiêu. Giá trị đọc từ đường biểu đồ chỉ là xấp xỉ khi hình không ghi số chính xác. Ghi tên hình, nguồn và giới hạn dữ liệu cạnh phần nhận xét.