Đức: công nghiệp phát triển nhanh sau thống nhất
Sau khi thống nhất năm **1871**, kinh tế Đức phát triển nhanh. Đức vươn lên đứng đầu châu Âu và thứ hai thế giới về công nghiệp, sau Mỹ. Các công ti độc quyền lớn xuất hiện, có vai trò quan trọng trong kinh tế.
Đức là nhà nước liên bang theo chế độ quân chủ lập hiến. Giới quý tộc địa chủ và tư bản độc quyền chi phối chính quyền. Vì đi vào con đường đế quốc chủ nghĩa khi phần lớn thuộc địa đã thuộc Anh, Pháp, giới cầm quyền Đức tăng cường chạy đua vũ trang, dùng vũ lực để chia lại thuộc địa. Cần nối sự phát triển kinh tế với mâu thuẫn về thuộc địa, thay vì chỉ học thuộc thứ hạng.
Bài luyện: Hai phạm vi xếp hạng
“Đức đứng đầu châu Âu và thứ hai thế giới về công nghiệp” có nghĩa là gì trong thời kì bài học?
Đứng thứ hai thế giới không có nghĩa đứng thứ hai trong châu Âu.
Thứ hạng công nghiệp không tự quyết định quy mô thuộc địa.
Đúng. Hai thứ hạng có phạm vi so sánh khác nhau.
Mỹ không thuộc châu Âu và đứng trên Đức về công nghiệp thế giới.
Lời giải
Chọn C. Mỹ đứng thứ nhất thế giới, Đức đứng thứ hai thế giới. Vì Mỹ ở ngoài châu Âu, Đức vẫn đứng đầu châu Âu. Nhận xét phải giữ cả tiêu chí công nghiệp và phạm vi so sánh.
Bài luyện: Mâu thuẫn thuộc địa
Vì sao giới cầm quyền Đức muốn chia lại thuộc địa cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX?
Đức có ít thuộc địa hơn các đế quốc đi trước và muốn chia lại.
Đức đã thống nhất năm 1871 trước thời kì chuyển biến này.
Đức tăng cường chạy đua vũ trang, không từ bỏ.
Đúng. Sự chênh lệch giữa tiềm lực và thuộc địa làm mâu thuẫn gay gắt.
Lời giải
Chọn D. Đức vươn lên mạnh về công nghiệp nhưng đi vào con đường đế quốc khi các nước như Anh và Pháp đã chiếm phần lớn thuộc địa. Giới cầm quyền Đức muốn chia lại thuộc địa và tăng cường vũ trang để thực hiện mục tiêu đó.
Mỹ: công nghiệp hàng đầu và nông nghiệp hiện đại
Trong khoảng 30 năm cuối thế kỉ XIX, Mỹ vươn lên từ vị trí thứ tư thành nước đứng đầu thế giới về công nghiệp. Nhiều công ti độc quyền lớn hình thành trong dầu mỏ, luyện thép và các ngành khác.
Nông nghiệp Mỹ có các trang trại lớn và vùng chuyên canh, sử dụng máy móc, phân bón và gắn với chế biến. Điều kiện tự nhiên thuận lợi kết hợp cách tổ chức và kĩ thuật sản xuất giúp nông sản có sức cạnh tranh. Không thể chỉ giải thích thành tựu bằng đất rộng hoặc chỉ bằng máy móc.
Mỹ theo chế độ cộng hoà, tổng thống đứng đầu. Trong thời kì này, Đảng Cộng hoà và Đảng Dân chủ thay nhau cầm quyền, đều bảo vệ lợi ích giai cấp tư sản. Cuối thế kỉ XIX, Mỹ tăng cường bành trướng ở châu Á – Thái Bình Dương và can thiệp vào khu vực Trung, Nam Mỹ bằng kinh tế, quân sự. Các nhận định ở đây thuộc bối cảnh đang học.
Bài luyện: Giải thích nông nghiệp
Cách giải thích nào đầy đủ nhất về sức phát triển nông nghiệp Mỹ thời kì này?
Đúng. Các điều kiện và cách tổ chức sản xuất hỗ trợ nhau.
Tự nhiên là điều kiện, cần kết hợp kĩ thuật và tổ chức sản xuất.
SGK nêu việc sử dụng máy móc, phân bón và chế biến.
Chuyên canh và sản xuất hàng hoá là những đặc điểm được nêu.
Lời giải
Chọn A. Điều kiện tự nhiên thuận lợi tạo cơ sở, nhưng trang trại, chuyên canh, máy móc, phân bón và liên kết với chế biến giúp nâng hiệu quả sản xuất. Giải thích bằng sự kết hợp này phù hợp hơn việc coi một yếu tố là nguyên nhân duy nhất.
Bài luyện: Giữ mốc thời gian
Khi nêu chính sách hai đảng ở Mỹ trong bài học, cách viết nào phù hợp?
Phương án ghép thể chế và lực lượng chi phối của Đức vào Mỹ, trong khi Mỹ theo chế độ cộng hoà.
Đúng. Câu giữ đúng bối cảnh và nhận định lịch sử của bài.
Nhận định lịch sử không đủ để kết luận mọi chính sách hiện nay.
Mỹ theo chế độ cộng hoà, tổng thống đứng đầu.
Lời giải
Chọn B. Cần nêu rõ cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX: Mỹ theo chế độ cộng hoà, hai đảng thay nhau cầm quyền và bảo vệ lợi ích giai cấp tư sản. Không dùng một nhận định trong thời kì này để tự suy mọi chính sách hiện nay.
So sánh bốn nước theo cùng tiêu chí
Bảng tổng hợp giúp đặt mỗi đặc điểm vào đúng nước, đúng lĩnh vực. Thứ hạng công nghiệp trong bảng thuộc thời kì cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX được SGK trình bày.
| Nước và vị trí công nghiệp | Đặc điểm đối ngoại |
| --- | --- |
| Mỹ: thứ nhất thế giới | Bành trướng ở châu Á – Thái Bình Dương; can thiệp Trung, Nam Mỹ |
| Đức: thứ hai thế giới, thứ nhất châu Âu | Chạy đua vũ trang, muốn chia lại thuộc địa |
| Anh: thứ ba thế giới | Hệ thống thuộc địa rộng lớn nhất |
| Pháp: thứ tư thế giới | Hệ thống thuộc địa đứng thứ hai |
Cả bốn đều có tổ chức độc quyền và đẩy mạnh bành trướng, nhưng vị trí công nghiệp, quy mô thuộc địa và cách thực hiện chính sách có khác nhau. Bảng không phải bảng xếp hạng kinh tế của thế giới hiện nay.
Bài luyện: So sánh cùng tiêu chí
Dòng nào sắp đúng thứ tự bốn nước về công nghiệp theo bảng?
Mỹ đứng trên Đức về công nghiệp thế giới trong bảng.
Pháp đứng thứ tư, không đứng đầu công nghiệp trong bảng.
Đúng. Thứ tự dùng cùng tiêu chí công nghiệp và cùng thời kì.
Phương án đã lấy ưu thế thuộc địa của Anh, Pháp để thay thứ hạng công nghiệp.
Lời giải
Chọn C. Đọc cột công nghiệp: Mỹ thứ nhất, Đức thứ hai, Anh thứ ba, Pháp thứ tư. Không dùng thứ hạng thuộc địa của Anh và Pháp để thay cho thứ hạng sản xuất công nghiệp.
Bài luyện: Điểm chung và khác biệt
Nhận xét nào đúng khi so sánh bốn đế quốc?
Cùng có độc quyền không có nghĩa quy mô kinh tế, thuộc địa bằng nhau.
Hai vị trí thuộc hai tiêu chí khác nhau và có thể cùng tồn tại.
Cả Đức và Mỹ đều tăng cường bành trướng trong thời kì này.
Đúng. Nhận xét chỉ ra cả nét chung và sự khác biệt.
Lời giải
Chọn D. Sự hình thành độc quyền và bành trướng ra bên ngoài là nét chung. Bảng đồng thời cho thấy khác biệt: Mỹ đứng đầu công nghiệp, Đức đứng thứ hai, còn Anh và Pháp có ưu thế về hệ thống thuộc địa. Nhận xét cần giữ cả hai mặt.
Tìm hiểu một công ti có lịch sử lâu dài
Có thể tìm hiểu một công ti được SGK nhắc đến qua trang lịch sử chính thức của công ti và nguồn lưu trữ hoặc bảo tàng. Ghi riêng năm hình thành, các lần đổi tên hoặc sáp nhập và phạm vi hoạt động tại thời điểm tìm hiểu. Chỉ viết nhận xét về hiện nay khi có thông tin cập nhật và ngày đối chiếu.
Sản phẩm là đoạn giới thiệu ngắn hoặc bảng các mốc, kèm nguồn. Nếu tên thương hiệu tồn tại lâu, vẫn cần kiểm công ti hiện tại có phải cùng một pháp nhân qua mọi thời kì hay không. Không tự coi một bức ảnh trụ sở là chứng cứ về năm thành lập hoặc thứ hạng thế giới.
Bài luyện: Kiểm lịch sử công ti
Khi giới thiệu một công ti qua nhiều lần đổi tên và sáp nhập, cách làm nào có căn cứ?
Đúng. Cần giữ đúng các mốc và đối tượng lịch sử.
Thông tin hiện nay cần nguồn và thời điểm đối chiếu.
Ảnh toà nhà không tự cung cấp toàn bộ lịch sử pháp nhân.
Tên thương hiệu giống nhau chưa chứng minh tổ chức, pháp nhân không thay đổi.
Lời giải
Chọn A. Nên lập các mốc hình thành, đổi tên và sáp nhập từ nguồn chính thức. Phân biệt công ti tiền thân với công ti hiện tại, đồng thời ghi ngày đối chiếu nếu nêu phạm vi hoạt động hiện nay. Câu luyện này kiểm cách dùng nguồn, không thay cho việc tự hoàn thành bản giới thiệu.
Đang học