Ba hệ thống sông: Hồng, Thu Bồn và Mê Công

Hệ thống sông Hồng có hai phụ lưu chính là **sông Đà và sông Lô**. Các phụ lưu lớn cùng dòng chính tạo mạng lưới dạng **nan quạt**. Khi mưa lớn trên lưu vực, nước từ nhiều nhánh hội tụ nhanh nên dễ gây lũ. Theo khái quát SGK, mùa lũ từ **tháng 6 đến tháng 10**, lượng nước chiếm khoảng **75 % tổng năm**; mùa cạn từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau, khoảng 25 %. Thời gian mùa lũ phù hợp với mùa mưa ở lưu vực. Để phân tích, nối mạng lưới hội tụ với tốc độ tập trung nước, rồi nối mùa mưa với mùa lũ. Không suy mọi trận mưa đều gây lũ giống nhau hoặc toàn lưu vực chỉ có hai nhánh sông.

Hệ thống sông Thu Bồn có nhiều sông, suối ngắn và dốc; mạng lưới dạng nan quạt. Địa hình ấy cùng mưa lớn, bão làm nước tập trung nhanh, lũ lên nhanh và đột ngột. Mùa lũ từ **tháng 9 đến tháng 12**, phù hợp mùa mưa thu đông, chiếm khoảng **65 % lượng nước năm**. Mùa cạn từ **tháng 1 đến tháng 8**, khoảng 35 %. Khác sông Hồng, lũ Thu Bồn tập trung muộn hơn trong năm. Phân tích sông miền Trung cần xét đồng thời khí hậu và địa hình. Không dùng lịch mùa lũ sông Hồng cho Thu Bồn chỉ vì cả hai đều có dạng nan quạt.

Mê Công là hệ thống sông lớn chảy qua nhiều quốc gia. Theo khái quát SGK, mạng lưới có dạng **lông chim**; ở Việt Nam, **sông Tiền và sông Hậu** là hai chi lưu lớn, chia tiếp thành nhiều sông, kênh rạch. Mùa lũ từ **tháng 7 đến tháng 11**, khoảng **80 % lượng nước năm**; mùa cạn từ tháng 12 đến tháng 6 năm sau, khoảng 20 %. Mạng lưới và vai trò điều tiết của **hồ Tôn-lê Sáp ở Cam-pu-chia** góp phần làm nước lên, xuống chậm hơn theo so sánh trong SGK. “Lên, xuống chậm” không có nghĩa không có lũ, ngập hoặc thiếu nước. Khi nhận xét thực tế một năm, cần thêm quan trắc và thông tin điều tiết của năm đó.

Đọc hàng theo hệ thống, cột theo tháng; sau đó so khoảng thời gian.

Lịch dưới đây giữ các khoảng mùa theo SGK; màu xanh đánh dấu **mùa lũ**, màu nhạt là **mùa cạn**. Tỉ lệ ghi kèm là phần lượng nước mùa lũ trong tổng lượng nước **của chính hệ thống đó**. Sông Hồng và Mê Công có mùa lũ trùng nhau từ tháng 7 đến tháng 10, nhưng tháng bắt đầu/kết thúc khác. Thu Bồn có mùa lũ tháng 9–12, muộn hơn theo mùa mưa thu đông. Không suy Mê Công chắc chắn có lượng nước tuyệt đối lớn hơn Thu Bồn chỉ từ 80 % so với 65 %: hai phần trăm có mẫu số riêng. Muốn so lượng nước thực, cần tổng lượng nước hoặc số liệu cùng đại lượng.