Vị trí và lịch sử khám phá Nam Cực

Châu Nam Cực gồm lục địa Nam Cực và các đảo ven lục địa, diện tích hơn 14 triệu km², đứng thứ tư trong các châu lục theo cách chia của SGK. Đại bộ phận lục địa ở phía nam vòng cực Nam, được đại dương bao bọc và cách xa các châu lục khác. Mở bản đồ trang 163, tìm điểm cực Nam, vòng cực Nam và các đảo ven bờ. Đây là bản đồ vùng cực nên cần dựa lưới kinh, vĩ tuyến; không máy móc coi mép trên trang giấy luôn là phía bắc như trên mọi bản đồ. Vĩ độ cao nhận ít nhiệt, góp phần tạo khí hậu lạnh giá. Vị trí xa xôi, biển rộng và băng khiến việc tiếp cận, đi lại, tổ chức đời sống khó khăn.

Năm 1820, hai nhà hàng hải người Nga Bê-linh-hao-den và La-da-rép phát hiện lục địa Nam Cực. Cuối thế kỉ XIX–đầu thế kỉ XX, các đoàn thám hiểm tiếp tục đặt chân lên lục địa, tổ chức nghiên cứu và tìm đường tiến sâu vào vùng băng. Ngày 14/12/1911, nhà thám hiểm người Na Uy A-mun-sen cùng đồng đội tới điểm cực Nam. Tới cực Nam là một thành tựu khác với phát hiện ra lục địa: điểm cực nằm sâu trong vùng băng, không phải toàn bộ châu lục. Từ năm 1957, nghiên cứu Nam Cực được đẩy mạnh với hợp tác quốc tế. Ngày 1/12/1959, 12 nước ban đầu kí Hiệp ước Nam Cực, hướng tới sử dụng khu vực vì hòa bình và hợp tác nghiên cứu khoa học. Các ô trong sơ đồ được sắp theo thứ tự nhưng không theo tỉ lệ khoảng cách năm.

Nam Cực không có cộng đồng dân cư sinh sống thường xuyên như các châu lục khác. Tuy vậy, nhà khoa học và nhân viên kĩ thuật từ nhiều nước luân phiên làm việc tại các trạm nghiên cứu. “Không có dân cư thường trú” không có nghĩa chưa bao giờ có người hoặc không có hoạt động nghiên cứu. Khí hậu lạnh giá, băng dày và vị trí cách xa làm khảo sát khó khăn, giúp giải thích vì sao khám phá kéo dài qua nhiều giai đoạn. Khoa học, phương tiện và hợp tác quốc tế giúp mở rộng nghiên cứu; không chỉ một chuyến thám hiểm đã tìm hiểu hết châu lục.