Vị trí và địa hình châu Đại Dương

Châu Đại Dương gồm lục địa Ô-xtrây-li-a và các đảo, quần đảo trong Thái Bình Dương. Phần đảo được chia thành bốn nhóm trong SGK: Mê-la-nê-di, Mi-crô-nê-di, Pô-li-nê-di và Niu Di-len. Không đồng nhất châu Đại Dương với riêng lục địa Ô-xtrây-li-a. Lục địa Ô-xtrây-li-a ở phía tây nam Thái Bình Dương, thuộc bán cầu Nam. Trên bản đồ trang 157, tìm Xích đạo, hai chí tuyến và tên đại dương rồi mới xác định các bộ phận. Nhận xét về bán cầu của lục địa không có nghĩa tất cả các đảo trong châu Đại Dương đều ở phía nam Xích đạo.

Lục địa Ô-xtrây-li-a có diện tích gần 7,7 triệu km². Bờ biển ít bị chia cắt khiến dạng khối khá rõ: từ bắc xuống nam dài hơn 3 000 km, từ tây sang đông nơi rộng nhất khoảng 4 000 km. “Diện tích” có đơn vị km², còn các kích thước bắc–nam, đông–tây có đơn vị km. Từ “nơi rộng nhất” không có nghĩa mọi đoạn đông–tây đều rộng như nhau.

Phía tây là sơn nguyên Ô-xtrây-li-a, cao trung bình dưới 500 m, có các hoang mạc, núi thấp và nhiều khoáng sản kim loại như sắt, đồng, vàng, ni-ken, bô-xít. Ở giữa là vùng đồng bằng Trung tâm, cao trung bình dưới 200 m; bồn địa Ác-tê-di-an lớn thuộc vùng này. Khí hậu rất khô hạn, nhiều nơi hoang vắng. Phía đông là dãy Trường Sơn Ô-xtrây-li-a, cao trung bình 800–1 000 m. Sườn đông dốc, sườn tây thoải về đồng bằng Trung tâm; vùng này có nhiều khoáng sản nhiên liệu như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên. Sơ đồ giúp nhớ thứ tự ba khu vực, còn vị trí cụ thể phải đọc trên bản đồ trang 157.

Để tìm địa hình, đọc thang màu độ cao và tên sơn nguyên, đồng bằng, dãy núi. Để tìm khoáng sản, tra từng kí hiệu trong chú giải rồi xác định nơi xuất hiện; màu địa hình không thay cho kí hiệu khoáng sản. Các đảo gần lục địa có nhiều đảo núi cao, giàu một số khoáng sản. Trong phần đảo xa có nhiều đảo nhỏ hình thành từ núi lửa hoặc san hô, thường nghèo khoáng sản hơn. Cần đọc từng nhóm đảo trên bản đồ, không suy mọi đảo xa đều có cùng độ cao, cùng tài nguyên.