Vị trí, địa hình và khoáng sản châu Phi

Châu Phi rộng khoảng 30,3 triệu km², lớn thứ ba sau châu Á và châu Mỹ theo cách chia châu lục trong SGK. Phần đất liền kéo dài từ khoảng 37°B đến 35°N; Xích đạo chạy qua gần chính giữa, nên lãnh thổ ở hai phía bắc–nam khá cân xứng. Trên bản đồ trang 128, phía bắc là Địa Trung Hải, qua biển này là châu Âu. Phía đông bắc có Biển Đỏ và eo đất Xuy-ê nối với châu Á, nay có kênh đào cắt qua. Đại Tây Dương ở phía tây, Ấn Độ Dương ở phía đông. Đường bờ biển ít bị chia cắt, ít vịnh, bán đảo và đảo khiến châu Phi có dạng khối rõ. So với châu lục có bờ biển cắt xẻ sâu, nhiều nơi trong khối lục địa Phi ở xa ảnh hưởng của biển.

Địa hình châu Phi khá đơn giản về nét lớn: gần như một khối cao nguyên khổng lồ, độ cao trung bình khoảng 750 m. Chủ yếu là các sơn nguyên xen bồn địa thấp; núi cao và đồng bằng thấp chiếm diện tích nhỏ. Bồn địa là vùng địa hình thấp hơn khu vực xung quanh. Phía đông được nâng lên mạnh, nền đá nứt vỡ, sụt xuống tạo các thung lũng sâu và nhiều hồ dài, hẹp. Tìm sơn nguyên Ê-ti-ô-pi-a, sơn nguyên Đông Phi, bồn địa Công-gô trên bản đồ, đối chiếu với thang màu độ cao. “Khối cao nguyên” là nhận xét khái quát, không có nghĩa toàn bề mặt bằng phẳng ở cùng độ cao.

Khoáng sản châu Phi phong phú nhưng phân bố không đều. Theo bản đồ và hướng dẫn bài học, phía bắc có dầu mỏ, khí tự nhiên, phốt-pho-rít, sắt; phía nam nổi bật đồng, vàng, kim cương và các loại khác. Muốn xác định phân bố, tra từng kí hiệu trong chú giải, tìm nơi kí hiệu xuất hiện rồi đọc tên khu vực. Thang màu chỉ độ cao, không chỉ loại khoáng sản. Tài nguyên tạo điều kiện sản xuất, còn kết quả phát triển phụ thuộc khai thác, chế biến, con người và nhiều điều kiện khác.