Khí hậu thay đổi theo hướng và độ cao
Từ bắc xuống nam, châu Âu có khí hậu cực, cận cực; ôn đới; cận nhiệt địa trung hải. Trong đới ôn đới, phía tây có kiểu hải dương, vào sâu trong lục địa chuyển sang kiểu lục địa. Ở miền núi, khí hậu còn phân hóa theo độ cao.
Cực và cận cực quanh năm giá lạnh, lượng mưa trung bình năm dưới 500 mm. Ôn đới hải dương có mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát, mưa quanh năm, thường từ 800–1 000 mm trở lên. Ôn đới lục địa có mùa đông lạnh, khô, mùa hạ nóng, ẩm; lượng mưa khoảng 500 mm, tập trung hơn vào mùa hạ.
Cận nhiệt địa trung hải có mùa hạ nóng, khô; mùa đông ấm và mưa nhiều hơn. Dải lượng mưa 500–700 mm trong phần khái quát SGK mô tả đặc điểm thường gặp, không phải điều kiện cứng để phân loại mọi trạm.
Mở bản đồ khí hậu trang 98, đọc chú giải và theo dõi màu theo cả hai hướng bắc–nam, tây–đông. Không chỉ dựa vào tên quốc gia để coi toàn lãnh thổ có cùng một kiểu khí hậu.
Bài luyện: Nhận biết hướng phân hóa
Cặp kiểu khí hậu nào thể hiện rõ phân hóa từ tây vào sâu lục địa trong đới ôn đới?
Khí hậu xích đạo không phải kiểu được bài nêu ở châu Âu.
Độ cao không được mô tả bằng cặp chuyển đổi này.
Đúng. Đây là sự thay đổi liên quan ảnh hưởng của biển.
Cặp này thể hiện rõ hơn phân hóa từ bắc xuống nam.
Lời giải
Chọn C. Ở phía tây, ảnh hưởng biển mạnh tạo khí hậu ôn đới hải dương. Vào sâu trong lục địa, ảnh hưởng biển giảm và kiểu ôn đới lục địa rõ hơn. Phải phân biệt hướng này với hướng bắc–nam và độ cao.
Vì sao phía tây điều hòa hơn?
Đọc sơ đồ để nối điều kiện với biểu hiện khí hậu.
Phía tây chịu ảnh hưởng trực tiếp của Đại Tây Dương, dòng biển nóng Bắc Đại Tây Dương và gió Tây ôn đới từ biển vào. Nhờ ảnh hưởng biển, mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát và có mưa quanh năm.
Vào sâu trong lục địa, ảnh hưởng biển giảm: mùa đông lạnh hơn, mùa hạ nóng hơn, lượng mưa giảm. Vị trí cùng trong đới ôn đới không có nghĩa đặc điểm nhiệt độ, mưa ở hai khu vực giống hệt nhau.
Bài luyện: Giải thích đặc điểm
Nhóm điều kiện nào giúp giải thích khí hậu ôn đới hải dương ở phía tây?
Diện tích không đủ giải thích sự khác nhau tây–đông.
Phía tây chịu ảnh hưởng trực tiếp của Đại Tây Dương.
Không được đồng nhất khí hậu hải dương ôn đới với đới cực.
Đúng. Biển và chuyển động không khí góp phần điều hòa, cung cấp ẩm.
Lời giải
Chọn D. Phía tây tiếp xúc Đại Tây Dương, chịu ảnh hưởng dòng biển nóng và gió Tây từ biển vào. Các điều kiện này phù hợp biểu hiện mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát, mưa quanh năm.
Bài luyện: Nhận biết mùa
Đặc điểm nào nổi bật của khí hậu cận nhiệt địa trung hải?
Đúng. Sự phân bố mưa theo mùa rất quan trọng.
Đây gần với mô tả ôn đới lục địa, không phải địa trung hải.
Đó là mô tả đới cực, cận cực.
Đặc điểm này phù hợp ôn đới hải dương.
Lời giải
Chọn A. Kiểu địa trung hải được nhận biết bằng mùa hạ nóng, khô và mùa đông ấm, mưa nhiều hơn. Cần đọc cả nhiệt độ lẫn thời gian mưa, tránh đảo mùa với khí hậu lục địa.
Nhận biết khí hậu bằng hai loại thông tin
Mở ba biểu đồ trang 100 SGK. Đọc đơn vị hai trục: đường biểu thị nhiệt độ theo °C, cột biểu thị lượng mưa theo mm; trục ngang có 12 tháng. Tìm tháng nóng nhất, lạnh nhất và khoảng chênh lệch, rồi xác định mùa mưa nhiều, mùa ít mưa.
Gla-xgâu có mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát, mưa quanh năm; tổng mưa ghi trên hình là 1 228 mm. Những dấu hiệu này phù hợp ôn đới hải dương. Rô-ma có mùa hạ nóng, ít mưa và mùa đông mưa nhiều hơn, phù hợp cận nhiệt địa trung hải. Ô-đét-xa có mùa đông lạnh, mùa hạ nóng, chênh lệch nhiệt lớn và mưa nhiều hơn vào mùa hạ, phù hợp ôn đới lục địa.
Rô-ma có tổng mưa 878 mm trên hình, cao hơn dải 500–700 mm ở phần khái quát. Vẫn nhận biết bằng sự kết hợp mùa hạ khô, nóng với mùa đông mưa nhiều hơn; không dùng một ngưỡng tổng mưa để phủ nhận các dấu hiệu còn lại. Các biểu đồ này là tư liệu SGK, không phải bản tin thời tiết hiện tại.
Bài luyện: Đọc đúng đơn vị
Khi đọc biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa trang 100, cách làm nào đúng?
Nhận biết khí hậu cần cả nhiệt và phân bố mưa theo mùa.
Đúng. Hai loại dữ liệu có trục và đơn vị khác nhau.
Nhiệt độ phải đọc theo trục °C.
Hai đại lượng khác đơn vị không cộng thành một tổng như vậy.
Lời giải
Chọn B. Đường nhiệt độ và cột mưa cùng trục tháng nhưng dùng hai trục giá trị khác nhau. Đọc đúng đơn vị rồi kết hợp diễn biến theo mùa mới có căn cứ nhận biết kiểu khí hậu.
Bài luyện: Dùng dấu hiệu kết hợp
Mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát, mưa quanh năm và tổng mưa 1 228 mm của Gla-xgâu phù hợp kiểu nào?
Địa trung hải có mùa hạ nóng, khô, không phải mưa quanh năm như mô tả.
Quanh năm giá lạnh không phù hợp mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát của trạm.
Đúng. Cả nhiệt độ và chế độ mưa phù hợp.
Lục địa có mùa đông lạnh, khô và chênh lệch nhiệt theo mùa lớn hơn.
Lời giải
Chọn C. Gla-xgâu có tính điều hòa, mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát, mưa quanh năm với tổng lớn. Các dấu hiệu đồng thời chỉ tới kiểu ôn đới hải dương.
Bài luyện: Tránh phân loại bằng một ngưỡng
Vì sao biểu đồ Rô-ma vẫn được xác định là cận nhiệt địa trung hải dù tổng mưa 878 mm?
Một ngưỡng mưa không đủ phân loại kiểu khí hậu.
Cần khai thác dữ liệu, không phân loại chỉ theo tên.
Tổng năm không cho biết mưa đều; biểu đồ thể hiện mùa hạ ít mưa.
Đúng. Dải tổng mưa khái quát không thay toàn bộ đặc điểm theo mùa.
Lời giải
Chọn D. Nhận biết khí hậu cần kết hợp nhiệt độ với phân bố mưa. Rô-ma có mùa hạ nóng, khô và mùa đông mưa nhiều hơn, phù hợp địa trung hải; tổng mưa của một trạm có thể khác dải khái quát.
Bài luyện: Phân biệt lục địa
Tổ hợp dấu hiệu nào giúp nhận biết ôn đới lục địa ở Ô-đét-xa?
Đúng. Cần cả nhiệt độ và mùa mưa.
Đó là dấu hiệu hải dương trong bài.
Đó là dấu hiệu địa trung hải.
Dấu hiệu này phù hợp cực, cận cực hơn.
Lời giải
Chọn A. Khí hậu lục địa có tương phản mùa rõ: đông lạnh, khô, hạ nóng, ẩm hơn. Trên biểu đồ Ô-đét-xa, chênh lệch nhiệt lớn và mưa tập trung hơn vào mùa hạ phù hợp đặc điểm này.
Bài luyện: Giữ đúng phạm vi
Một địa điểm núi cao ở phía nam châu Âu lạnh hơn vùng thấp gần đó. Cần xét thêm yếu tố nào?
Khí hậu có thể phân hóa trong cùng quốc gia.
Đúng. Khí hậu còn phân hóa theo độ cao.
Vị trí cùng phía nam không loại bỏ ảnh hưởng độ cao.
Diện tích châu lục không giải thích trực tiếp khác biệt núi cao–vùng thấp.
Lời giải
Chọn B. Ngoài phân hóa bắc–nam và tây–đông, SGK nêu khí hậu miền núi thay đổi theo độ cao. Vì vậy cần xét độ cao khi so sánh địa điểm núi cao và vùng thấp gần nhau.
Đang học