Dân cư và xã hội châu Âu

Theo SGK, năm 2020 châu Âu có khoảng 747 triệu người, bao gồm cả số dân Liên bang Nga, đứng thứ tư sau châu Á, châu Phi, châu Mỹ. Đây là số liệu năm 2020 với phạm vi thống kê được sách nêu, không phải số dân hiện tại. Cơ cấu dân số già thể hiện qua tỉ lệ người dưới 15 tuổi thấp, giảm, còn tỉ lệ từ 65 tuổi trở lên cao, tăng. Bảng dưới dùng đơn vị %, mỗi cột năm có tổng 100. | Nhóm tuổi | 1990 | 2020 | | --- | --- | --- | | 0–14 | 20,5 | 16,1 | | 15–64 | 66,9 | 64,8 | | Từ 65 | 12,6 | 19,1 | Nguồn: bảng 1 trang 101 SGK. Già hóa có thể dẫn đến thiếu lao động và tăng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi. Các biện pháp được sách nêu gồm thu hút lao động từ bên ngoài, khuyến khích sinh đẻ và kéo dài độ tuổi lao động. Đây là vấn đề cơ cấu dân số, không có nghĩa người cao tuổi không đóng góp cho xã hội.

Đối chiếu phần màu cùng nhóm giữa hai năm.

Hai biểu đồ dùng cùng màu cho cùng nhóm tuổi để dễ so sánh. Mỗi hình biểu thị cơ cấu 100%, nên có thể chọn cùng bán kính; không dùng hai bán kính này để suy ra tổng số dân hai năm bằng nhau. Khi tự vẽ, kiểm tổng từng năm bằng 100, lấy tỉ trọng nhân 3,6 để đổi thành góc ở tâm. Chẳng hạn, nhóm từ 65 tuổi năm 2020 có góc 19,1 × 3,6 = 68,76°. Vẽ các phần, ghi tỉ lệ, chú giải, tên biểu đồ và năm. Nhóm từ 65 tăng 19,1 − 12,6 = 6,5 **điểm phần trăm**. Đây là hiệu giữa hai tỉ lệ; khác với mức tăng tương đối tính bằng lấy phần tăng chia cho giá trị ban đầu. Câu luyện kiểm việc đọc và tính; vẫn cần tự vẽ biểu đồ để luyện thao tác.

Dân cư có trình độ học vấn cao, góp phần nâng năng suất lao động. Năm 2020, tỉ lệ nữ là 51,7%, nam 48,3% theo bảng SGK; một số quốc gia còn mất cân bằng giới tính. Không chuyển số liệu toàn châu lục thành tỉ lệ giống hệt ở mọi nước. Từ XIX, công nghiệp hóa thúc đẩy dân số đô thị tăng và các đô thị lớn phát triển. Ở vùng công nghiệp lâu đời, đô thị mở rộng, nối nhau thành dải, cụm xuyên biên giới. Mở rộng ngoại ô và công nghiệp ở nông thôn thúc đẩy đô thị hóa nông thôn, tạo đô thị vệ tinh. Năm 2020, khoảng 75% dân cư sống ở đô thị. Châu Âu có người nhập cư từ các châu lục khác; từ cuối XX–đầu XXI, lượng nhập cư từ châu Phi, Trung Đông và các nơi khác tăng. Di cư trong nội bộ châu Âu cũng gia tăng do nhu cầu lao động và tìm cơ hội việc làm. Di cư trong châu lục có thể làm dân số từng quốc gia thay đổi; không coi mọi di chuyển đều là nhập cư từ ngoài châu Âu.

Mở bản đồ trang 102 SGK, mốc 2020. Màu nền các nước biểu thị tỉ lệ dân đô thị; chấm thành phố biểu thị quy mô dân số đô thị. Đây là hai chỉ tiêu khác nhau. Muốn tìm đô thị từ 5 triệu dân, đọc cả nhóm từ 5 đến dưới 10 triệu và nhóm từ 10 triệu trở lên. Theo hình, có Pa-ri, Mát-xcơ-va, Luân Đôn, Xanh Pê-téc-bua, Ma-đrít, Bác-xê-lô-na. Một nước có tỉ lệ đô thị cao không nhất thiết có mọi thành phố thuộc nhóm lớn nhất. Khi tìm hiểu ảnh hưởng già hóa, chọn một nội dung như lao động hoặc chăm sóc sức khỏe, thu thập tư liệu có năm và phạm vi, rồi nối số liệu với tác động. Không gộp các bộ số liệu khác năm thành một hiện trạng.