Xã hội nguyên thủy

Xã hội nguyên thủy kéo dài hàng triệu năm, trải qua hai giai đoạn chính: bầy người nguyên thủy và công xã thị tộc. Người tối cổ sống thành những nhóm nhỏ, gọi là bầy người nguyên thủy. Công cụ còn thô sơ, việc kiếm thức ăn và chống thú dữ khó khăn nên họ cần dựa vào sức mạnh tập thể. Bầy người đã có người đứng đầu, có phân công lao động và cùng chăm sóc con cái. Gắn với sự xuất hiện của Người tinh khôn, tổ chức xã hội trở nên chặt chẽ hơn: công xã thị tộc. Thị tộc gồm những người có cùng huyết thống, thường thuộc hai đến ba thế hệ, sống quần tụ. Trong công xã thị tộc, mọi người bình đẳng, cùng làm và cùng hưởng thành quả lao động. Nhiều thị tộc có quan hệ họ hàng, gắn bó với nhau hợp thành bộ lạc.

Đời sống vật chất gồm cách kiếm thức ăn, công cụ, nơi ở và những đồ dùng phục vụ sinh hoạt. Đời sống tinh thần thể hiện qua làm đẹp, sáng tạo nghệ thuật và tín ngưỡng. Tổ chức xã hội nói đến cách con người sống, phân công và gắn bó với nhau. | Mặt đời sống | Bầy người nguyên thủy | Công xã thị tộc | |---|---|---| | Vật chất | Chủ yếu săn bắt, hái lượm; dùng công cụ đá ghè đẽo; sống trong hang động, mái đá; biết dùng lửa. | Công cụ được cải tiến, biết mài đá; bên cạnh săn bắt, hái lượm đã biết trồng trọt, chăn nuôi, làm gốm và dệt vải. | | Tinh thần | Đã có đồ trang sức và tranh vẽ trên vách hang. | Đồ trang sức, nghệ thuật phong phú hơn; biết chôn người chết và thờ thần linh. | | Tổ chức xã hội | Nhóm nhỏ có người đứng đầu, có phân công, giúp đỡ nhau. | Người cùng huyết thống sống quần tụ; bình đẳng, cùng làm và cùng hưởng. | Những tiến bộ này hình thành qua quá trình lâu dài. Trồng trọt và chăn nuôi giúp con người chủ động tạo ra nguồn thức ăn hơn, nhưng săn bắt, hái lượm vẫn tiếp tục tồn tại.

Để có thức ăn và đồ dùng, người nguyên thủy phải lao động: tìm kiếm thức ăn, chế tạo rồi cải tiến công cụ. Qua hoạt động lặp lại, bàn tay khéo léo hơn, kinh nghiệm được tích lũy và truyền lại. Lao động có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, hoàn thiện con người. Những công việc cần nhiều người cùng làm còn thúc đẩy sự hợp tác, phân công và gắn kết cộng đồng. Cải tiến công cụ và cách sản xuất giúp nâng cao đời sống vật chất; việc chế tác đồ trang sức, làm gốm, vẽ tranh cũng làm phong phú đời sống tinh thần. Vì vậy, vai trò của lao động cần được hiểu ở cả con người và xã hội: góp phần hoàn thiện khả năng của con người, tạo ra của cải, thúc đẩy quan hệ cộng đồng và sự phát triển xã hội.