Nội sinh, ngoại sinh và quá trình tạo núi

Nội sinh là các quá trình xảy ra trong lòng Trái Đất. Chúng làm các mảng kiến tạo di chuyển, nén ép và uốn nếp các lớp đất đá, gây đứt gãy hoặc đưa mac-ma ra bề mặt. Những tác động này có xu hướng làm địa hình gồ ghề hơn. Ngoại sinh là các quá trình xảy ra bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất. Nước, gió, sự thay đổi nhiệt độ và sinh vật có thể làm đá nứt vỡ, bị mài mòn hoặc bị hòa tan. Vật liệu còn được vận chuyển và tích tụ ở nơi khác. Ngoại sinh có xu hướng phá hủy, san bằng địa hình, đồng thời tạo ra những dạng địa hình mới. | Dấu hiệu phân biệt | Nội sinh | Ngoại sinh | |---|---|---| | Nơi phát sinh | Trong lòng Trái Đất | Bên ngoài, trên bề mặt | | Tác động tiêu biểu | Nén ép, uốn nếp, đứt gãy; tạo núi, núi lửa | Phá vỡ, bào mòn, vận chuyển, bồi tụ vật liệu | | Ví dụ | Các lớp đá bị nén ép uốn lên thành núi | Sóng mài mòn bờ biển; nước hòa tan đá vôi |

Khi hai mảng xô vào nhau, các lớp đất đá ở đới tiếp giáp có thể bị dồn ép, uốn lên thành núi. Hoạt động đứt gãy và mac-ma phun trào cũng có thể tạo núi lửa. Ngay khi địa hình được nâng cao, nước, gió và những tác nhân ngoại sinh đã tác động lên nó. Núi vừa chịu sự nâng cao của nội sinh, vừa bị phá hủy và bào mòn bởi ngoại sinh; không cần đợi nội sinh kết thúc thì ngoại sinh mới bắt đầu. Nếu sự nâng cao chiếm ưu thế, núi có thể tiếp tục cao lên dù vẫn bị bào mòn. Nếu bào mòn chiếm ưu thế, núi thấp dần, đỉnh tròn hơn và sườn bớt dốc. Hình dạng hiện tại là kết quả tác động phối hợp trong thời gian dài.

Chọn một ảnh có chú thích rõ về xói mòn do nước, sóng mài mòn hoặc nấm đá do gió. Ghi nguồn, địa điểm nếu đã xác minh và dấu vết quan sát được. Nối nhận xét theo trình tự: tác nhân nào → tác động gì lên vật liệu → hình dạng thay đổi ra sao. Không chỉ ghi tên địa hình mà bỏ căn cứ trong ảnh.