Nguồn gốc loài người

Loài người có nguồn gốc từ một loài Vượn người sống cách đây hàng triệu năm. Từ một nhánh của loài Vượn người, quá trình tiến hóa đã dẫn đến sự xuất hiện của Người tối cổ, rồi Người tinh khôn. Đây là quá trình lâu dài, không phải sự biến đổi diễn ra trong một đời người. Bảng dưới trình bày các mốc khái quát được dùng trong SGK. Các số đều chỉ thời gian cách ngày nay và là mốc ước lượng. | Dạng người | Mốc khái quát | Đặc điểm cần nhớ | |---|---|---| | Vượn người | Khoảng 5–6 triệu năm trước | Điểm xuất phát của quá trình tiến hóa được học. | | Người tối cổ | Xuất hiện khoảng 4 triệu năm trước | Đi, đứng bằng hai chân; hai tay cầm nắm, chế tạo công cụ; còn dấu tích vượn trên cơ thể. | | Người tinh khôn, còn gọi là Người hiện đại | Xuất hiện khoảng 15 vạn năm trước | Cơ thể về cơ bản giống người ngày nay; bàn tay khéo léo, hộp sọ và não phát triển hơn. | Một vạn bằng 10 000, nên 15 vạn năm là 150 000 năm. Người tối cổ đã là người, dù cơ thể còn mang dấu tích vượn.

Các nhà khoa học tìm hiểu người thời xa xưa qua di cốt hóa thạch và công cụ do con người chế tạo. Di cốt là phần còn lại của cơ thể, chẳng hạn xương hoặc răng. Công cụ đá có dấu vết chế tác giúp nhận biết hoạt động của con người. Ở Đông Nam Á, di cốt và công cụ đá được tìm thấy tại nhiều nơi, cả trên lục địa và hải đảo. Chẳng hạn, hóa thạch Người tối cổ được phát hiện trên đảo Gia-va, In-đô-nê-xi-a; di cốt và công cụ đá còn được tìm thấy tại Thái Lan, Phi-lip-pin, Ma-lai-xi-a. Những phát hiện ấy chứng tỏ con người đã sinh sống ở khu vực này từ rất sớm. Tượng hoặc tranh phục dựng giúp hình dung dáng vẻ người xưa, nhưng được làm lại dựa trên nghiên cứu. Cần phân biệt chúng với răng hóa thạch hoặc công cụ đá được khai quật.

Ở Việt Nam đã tìm thấy cả răng hóa thạch và công cụ đá của Người tối cổ. Bảng dưới chọn những địa điểm tiêu biểu theo SGK bản 2026; tên tỉnh giúp xác định vị trí hiện nay, không phải đơn vị hành chính tồn tại vào thời nguyên thủy. | Địa điểm | Dấu tích tiêu biểu | |---|---| | Thẩm Khuyên, Thẩm Hai, tỉnh Lạng Sơn | Răng hóa thạch của Người tối cổ. | | An Khê, tỉnh Gia Lai | Rìu tay và công cụ đá ghè đẽo thô sơ. | | Núi Đọ, tỉnh Thanh Hóa | Công cụ đá ghè đẽo thô sơ. | | Xuân Lộc, An Lộc, tỉnh Đồng Nai | Công cụ đá ghè đẽo thô sơ. | Những dấu tích này chứng tỏ Người tối cổ đã xuất hiện sớm trên đất nước Việt Nam. Chúng cũng cho thấy Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á có dấu tích của quá trình chuyển biến từ Vượn người thành người.

Đối chiếu hình 2 ở trang 18 của SGK: trước hết đọc chú giải để phân biệt nơi tìm thấy di cốt với di chỉ đồ đá. Sau đó tìm tên địa điểm, xem kí hiệu cạnh tên và xác định quốc gia. Ví dụ, tìm Gia-va trong phần In-đô-nê-xi-a; tìm Thẩm Khuyên, Thẩm Hai và Núi Đọ trong phần Việt Nam. Không suy ra mọi địa điểm có cùng một loại dấu tích chỉ vì cùng nằm trong một quốc gia. Lược đồ dùng tên quốc gia và biên giới ngày nay để chỉ vị trí tìm thấy, không mô tả nhà nước hoặc biên giới thời nguyên thủy.