Nghệ thuật thời Lý: kiến trúc và điêu khắc

Dưới thời Lý, kiến trúc phát triển mạnh, chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo. Cung điện, thành quách, chùa và tháp được xây dựng với quy mô lớn. Thành Thăng Long có những khu vực với chức năng khác nhau: Đại La thành bao bọc, bảo vệ và là nơi dân cư sinh sống; Hoàng thành phục vụ hoạt động của triều đình; trong cùng là Cấm thành, nơi ở của vua và hoàng gia. Chùa Một Cột ở Thăng Long, chùa Dạm ở Bắc Ninh, chùa Long Đọi Sơn ở địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay là những ví dụ SGK giới thiệu. Việc xây dựng nhiều chùa, tháp cho thấy vai trò của Phật giáo trong đời sống và sự phát triển của kĩ thuật kiến trúc. Tháp, tượng và phù điêu còn góp phần tạo nên không gian nghệ thuật của công trình. Các dấu tích nền móng, chân tảng và gạch lát tại Hoàng thành Thăng Long giúp tìm hiểu kiến trúc đã tồn tại. Từ dấu tích có thể nghiên cứu vật liệu, mặt bằng và các lần thay đổi; một mô hình phục dựng là kết quả diễn giải dựa trên chứng cứ, cần được đọc cùng phần thuyết minh.

Điêu khắc thời Lý được thể hiện trên gỗ, gốm, đá với nhiều đề tài từ thiên nhiên: mây, sóng nước, hoa sen, lá đề. Tượng tròn và phù điêu có đường nét uyển chuyển, mềm mại. Hình rồng uốn lượn là một hình tượng tiêu biểu, gắn với thẩm mĩ và ước vọng về cuộc sống thịnh vượng. Gạch trang trí hình rồng tìm thấy ở Hoàng thành Thăng Long cho thấy nghệ thuật được đưa vào chính cấu kiện kiến trúc. Các hình chim uyên ương, sư tử, tiên nữ cũng thể hiện khả năng tạo hình của nghệ nhân. Khi quan sát cần chỉ ra chất liệu, đường nét và bố cục làm căn cứ cho nhận xét. Nghệ thuật có giao lưu, tiếp thu ảnh hưởng Trung Hoa, Chăm-pa và Ấn Độ nhưng vẫn có sự lựa chọn, sáng tạo phù hợp văn hoá Việt Nam. Việc có một đề tài tương đồng chưa đủ kết luận tác phẩm chỉ là bản sao từ bên ngoài.

Quan sát Hình 4 ở SGK tr. 8, tìm đường uốn của thân rồng và cách hình rồng được đặt trên viên gạch. Viết một câu mô tả điều quan sát được, sau đó giải thích vì sao dẫn chứng hỗ trợ nhận xét về phong cách mềm mại. Đối chiếu ảnh chùa Một Cột ở tr. 7 với thông tin SGV: chùa được khởi dựng năm 1049, trải qua nhiều lần trùng tu, phục dựng; công trình được dựng lại năm 1955. Vì vậy, ảnh hiện nay giúp nhận biết hình thức công trình, còn muốn xác định bộ phận nguyên gốc phải dựa thêm hồ sơ di tích. Lập phiếu gồm tên đối tượng, loại tư liệu, niên đại được xác định và nguồn; ghi rõ đã khảo sát qua tài liệu hay đã đến thực địa.