Lê Thánh Tông: sự nghiệp và những đóng góp

Lê Thánh Tông (1442–1497), tên huý Lê Tư Thành, là con vua Lê Thái Tông. Ông lên ngôi năm 1460, khi quốc gia Lê sơ đã có nền tảng phát triển nhưng bộ máy còn những hạn chế cần khắc phục. Trong thời gian trị vì, ông tiến hành nhiều chính sách nhằm củng cố nhà nước quân chủ tập quyền và phát triển đất nước. Tìm hiểu một nhà chính trị cần đặt hoạt động trong yêu cầu của thời đại. Với Lê Thánh Tông, tổ chức bộ máy, pháp luật, nhân sự, nông nghiệp, giáo dục và quốc phòng có quan hệ với nhau: nhà nước cần người có năng lực, chính sách cần cơ chế thực hiện, quốc gia cần nguồn lực và khả năng bảo vệ.

Về nhà nước, ông hoàn thiện tổ chức hành chính, sắp xếp quan lại, tăng giám sát và hoàn thiện pháp luật, tiêu biểu là Quốc triều hình luật. Các chính sách góp phần làm bộ máy quy củ, củng cố quyền lực trung ương. Về kinh tế, chú trọng mở rộng canh tác và phát triển nông nghiệp giúp tạo nền tảng nguồn lực. Giáo dục, khoa cử được tổ chức thường xuyên với quy định rõ hơn, trở thành phương thức chủ yếu tuyển chọn nhân tài cho bộ máy. Đóng góp này cần được giải thích bằng quan hệ giữa đào tạo, lựa chọn người có học vấn và yêu cầu quản lí đất nước. Văn hoá được coi trọng qua Hội Tao Đàn cùng hoạt động sáng tác, bình luận văn thơ. Trong thời kì này, nhiều công trình sử học, văn chương được biên soạn như Đại Việt sử ký toàn thư, Hồng Đức quốc âm thi tập. Nêu sự phát triển dưới thời một nhà vua không có nghĩa mọi công trình đều do riêng nhà vua viết. Trong bang giao, Lê Thánh Tông duy trì cách ứng xử mềm dẻo nhưng kiên quyết, quan tâm quân đội, an ninh và phòng thủ biên giới. Tư liệu sắc dụ năm 1473 trong SGK cho thấy yêu cầu quan lại bảo vệ lãnh thổ, tranh biện để ngăn lấn chiếm. | Nhóm đóng góp | Dẫn chứng và ý nghĩa | |---|---| | Nhà nước, kinh tế | Tổ chức, pháp luật, nông nghiệp gắn củng cố quốc gia. | | Giáo dục, văn hoá | Khoa cử, Hội Tao Đàn, trước tác góp phần phát triển nhân lực và tri thức. | | Bảo vệ đất nước | Quân đội, phòng thủ, bang giao mềm dẻo và kiên quyết. | Từ các hoạt động ấy, có thể nhận xét vai trò nhà vua trong sự phát triển thịnh trị của Đại Việt thế kỉ XV. Đánh giá cần có dẫn chứng và bối cảnh quân chủ, thay vì áp nguyên mô hình ấy cho hiện nay.

Đọc Tư liệu 2 SGK tr. 44. Xác định người ban sắc dụ, thời điểm và yêu cầu đặt ra với quan lại. Viết một câu mô tả nội dung, một câu nhận xét trách nhiệm bảo vệ lãnh thổ theo bối cảnh. Phân biệt tư liệu thế kỉ XV với quy định pháp luật đang áp dụng. Quan sát Hình 7 tại Văn Miếu–Quốc Tử Giám. Ảnh giúp tìm hiểu hoạt động tưởng niệm và sự ghi nhận đóng góp, còn nhận xét về khoa cử phải dựa vào chính sách, sự kiện. Có thể đọc bài cốt lõi về cải cách để xem cụ thể cách phân công, giám sát và tuyển chọn quan lại. Lập hồ sơ gồm thân thế, bối cảnh, ba nhóm hoạt động và nguồn. Kết luận bằng đoạn nhận xét có dẫn chứng, làm rõ quan hệ giữa tài năng cá nhân với cơ quan, người thực hiện và đời sống đất nước.