Một số cuộc kháng chiến không thành công: sự kiện và bối cảnh

Quân Triệu Đà nhiều lần tiến đánh Âu Lạc nhưng không thành công. Sau đó, Triệu Đà dùng kế hoà hoãn để dò xét, rồi bất ngờ đem quân đánh. An Dương Vương không giữ được Âu Lạc; cuộc kháng chiến thất bại năm 179 TCN theo mốc SGK. Khi trình bày, cần xác định Âu Lạc là quốc gia bị xâm lược, quân Triệu là đối phương và An Dương Vương là người lãnh đạo. Bài học đặt ra liên quan tới cảnh giác, sự đoàn kết và cách tổ chức bảo vệ đất nước. Không lấy những chi tiết truyền thuyết chưa đối chiếu làm diễn biến lịch sử chắc chắn.

Cuối năm 1406, quân Minh do Trương Phụ, Mộc Thạnh chỉ huy tiến vào xâm lược nước ta. Nhà Hồ lãnh đạo kháng chiến, tổ chức phòng thủ nhưng không ngăn được quân xâm lược. Đa Bang và Đông Đô, thuộc địa bàn Hà Nội ngày nay, lần lượt thất thủ; quân nhà Hồ rút về Tây Đô ở Thanh Hoá. Đến tháng 6-1407, cuộc kháng chiến thất bại. Quốc hiệu dưới triều Hồ là **Đại Ngu**. Các địa danh Đông Đô, Tây Đô được dùng đúng bối cảnh lịch sử; chú thích hiện nay chỉ giúp định vị. Hạn chế trong tập hợp nhân dân và việc chú trọng phòng ngự, cố thủ là những nguyên nhân chủ quan cần xét cùng tương quan bất lợi trước lực lượng Minh. Không nên suy từ việc có thành luỹ hoặc quân đội chính quy rằng kháng chiến chắc chắn thắng. Những yếu tố ấy cần được đặt trong quan hệ với lòng dân, tổ chức và đường lối kháng chiến.

Năm 1858, liên quân Pháp–Tây Ban Nha tiến công Đà Nẵng, mở đầu cuộc xâm lược. Quân dân Việt Nam chống trả, làm thất bại kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh. Pháp sau đó mở rộng đánh chiếm ở Gia Định, Nam Kì rồi Bắc Kì; phong trào kháng chiến tiếp diễn với các lực lượng và thủ lĩnh như Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Võ Duy Dương, Nguyễn Hữu Huân. Hai chiến thắng Cầu Giấy lần thứ nhất và lần thứ hai ở Bắc Kì gây cho Pháp nhiều thiệt hại, cho thấy sức kháng cự của quân dân. Triều Nguyễn có tổ chức chống trả trong những giai đoạn đầu, nhưng đường lối thiếu nhất quán, từng bước nhân nhượng rồi đầu hàng. Các hiệp ước Nhâm Tuất 1862, Giáp Tuất 1874, Hác-măng 1883, Pa-tơ-nốt 1884 phản ánh quá trình nhượng bộ và mất dần độc lập. Mốc 1858–1884 là phạm vi cuộc kháng chiến được khái quát ở đây, không có nghĩa mọi phong trào chống Pháp kết thúc năm 1884. Khi giải thích thất bại, cần xét sự chênh lệch lực lượng, vũ khí cùng hạn chế về tổ chức, lãnh đạo và tập hợp nhân dân. Không đồng nhất quyết định đầu hàng của triều đình với tinh thần và hành động kháng chiến của nhân dân.

Lập hồ sơ ba cuộc theo cùng năm tiêu chí: thời gian, đối phương, lãnh đạo, diễn biến chính, kết quả. Sau đó thêm một câu giải thích gắn với từng trường hợp. Với chống Minh, nêu hạn chế trong tập hợp lực lượng và cách phòng thủ; với chống Pháp, phân biệt hoạt động của triều đình với các phong trào nhân dân. Từ so sánh, có thể rút bài học về xây dựng khối đoàn kết toàn dân, cảnh giác, chuẩn bị tiềm lực và lựa chọn đường lối phù hợp. Những bài học cần gắn với dẫn chứng, không biến thành một công thức bảo đảm thắng lợi bất kể hoàn cảnh. Đọc tiếp bài tổng kết để phân biệt nguyên nhân chủ quan và khách quan, đối chiếu với những cuộc kháng chiến thắng lợi.