Đấu tranh vì hoà bình giữa hai cuộc chiến tranh thế giới

Sau thắng lợi Cách mạng tháng Mười năm 1917, chính quyền Xô viết thông qua Sắc lệnh Hoà bình do Lê-nin soạn thảo. Văn kiện kêu gọi chấm dứt chiến tranh, tiến hành thương lượng và đàm phán hoà bình, không xâm chiếm lãnh thổ. Trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra, nội dung ấy thể hiện khát vọng của nhân dân Nga và nhân dân thế giới. Cần gọi đúng chủ thể và thời gian: chính quyền Xô viết ra đời năm 1917; Liên bang Xô viết được thành lập năm 1922. Không đổi tên nhà nước theo một mốc về sau rồi gán ngược cho mọi sự kiện trước đó. Liên Xô xác lập các nguyên tắc đối ngoại như hoà bình, bình đẳng, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và cùng tồn tại hoà bình giữa các nước có chế độ khác nhau. Những hoạt động được SGK nêu gồm tham gia Hiệp ước chung về từ bỏ chiến tranh ở Pa-ri năm 1928, thúc đẩy giải trừ quân bị và an ninh tập thể, ủng hộ Cộng hoà Tây Ban Nha chống phát xít. Cần nối nguyên tắc với hành động để phân tích đóng góp.

Tổn thất của Chiến tranh thế giới thứ nhất làm rõ nhu cầu phối hợp ngăn ngừa chiến tranh. Hội Quốc liên ra đời năm 1920; các hội nghị và hiệp ước như hệ thống thoả thuận Lô-các-nô năm 1925, Hiệp ước chung về từ bỏ chiến tranh năm 1928 thể hiện những nỗ lực xây dựng cơ chế bảo vệ hoà bình. An ninh tập thể đặt vấn đề hoà bình không chỉ là việc riêng từng nước: cần có phối hợp và những thoả thuận chung để hạn chế nguy cơ xung đột. Tuy nhiên, sự tồn tại một tổ chức hoặc một lời cam kết không tự bảo đảm việc thực hiện. Những hạn chế của Hội Quốc liên và chính sách nhượng bộ trước hành động phát xít cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu với hiệu quả thực tế. Khi đánh giá, cần nêu cả ý nghĩa của nỗ lực và giới hạn của nó. Việc chiến tranh vẫn bùng nổ không xoá khát vọng hoà bình, cũng không cho phép coi những cam kết đã ngăn được mọi hành động xâm lược.

Trước nguy cơ phát xít và chiến tranh, các đảng cộng sản cùng nhiều lực lượng dân chủ, yêu nước phối hợp thành lập Mặt trận Nhân dân ở nhiều nước. Điểm quan trọng là tập hợp lực lượng rộng rãi để bảo vệ dân chủ, hoà bình. Ở Pháp, Mặt trận Nhân dân thực hiện những cải cách tiến bộ và đấu tranh chống nguy cơ phát xít. Ở Tây Ban Nha, Chính phủ Cộng hoà được Liên Xô và các lực lượng tình nguyện quốc tế hỗ trợ chống lực lượng phát xít Phran-cô. Tại thuộc địa, phong trào chống phát xít gắn với yêu cầu tự do, dân chủ và quyền tự quyết, như Mặt trận Dân chủ Đông Dương trong những năm 1936–1939. Ý nghĩa chung là huy động nhân dân vào cuộc đấu tranh chống phát xít và nguy cơ chiến tranh. Những phong trào có bối cảnh, hình thức, kết quả khác nhau; không gộp đấu tranh đòi dân chủ với việc đã giành độc lập hoàn toàn.

Đọc nội dung SGK tr. 25–27 và quan sát ảnh Lữ đoàn tình nguyện quốc tế. Lập bảng ba cột: chủ thể, hành động, mục tiêu. Chọn ví dụ từ văn kiện, hoạt động quốc tế và phong trào quần chúng để thấy các hình thức khác nhau. Viết đoạn lập luận về khát vọng sống hoà bình, tự do của nhân dân. Mỗi nhận xét cần một sự kiện và lời giải thích: vì sao kêu gọi đàm phán, tham gia một hiệp ước hoặc phối hợp chống phát xít thể hiện mục tiêu ấy? Phân biệt điều nguồn cho biết về mục tiêu với kết quả thực tế cần đối chiếu thêm. Khi giới thiệu hình ảnh, xác định đó là ảnh lực lượng tình nguyện, ảnh hội nghị hay văn kiện. Chỉ dùng trong phạm vi thông tin đã được chú thích, không suy một ảnh đại diện cho toàn bộ phong trào.