Đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo qua các thời kì

Từ thời các chúa Nguyễn và Tây Sơn, đội Hoàng Sa, Bắc Hải có nhiệm vụ tuần tiễu, giữ gìn vùng biển, ứng phó cướp biển và những xâm phạm. Dưới triều Nguyễn, thuỷ quân chuyên trách thực hiện công việc bảo vệ, khảo sát và khẳng định chủ quyền. Việc tổ chức lực lượng và nhiệm vụ cho thấy hoạt động của chính quyền. Trong thời kì Pháp bảo hộ, chính quyền Pháp với tư cách đại diện đối ngoại cho triều Nguyễn tiếp tục thực hiện quản lí, bảo vệ chủ quyền Việt Nam. Năm 1939, Pháp gửi công hàm phản đối Nhật Bản tuyên bố kiểm soát một số đảo Trường Sa. Năm 1946–1947, Pháp cử hải quân trú đóng ở các đảo chính của hai quần đảo và yêu cầu quân Trung Hoa Dân quốc rút khỏi những đảo đã chiếm đóng trái phép theo nội dung SGK. Các hoạt động đồn trú, quản lí, phản đối ngoại giao có hình thức khác nhau. Khi lập hồ sơ, cần ghi hoạt động nào thuộc hiện diện thực địa, hoạt động nào thể hiện bảo vệ qua kênh đối ngoại; không coi hai mặt ấy loại trừ nhau.

Sau năm 1954, các chính quyền ở miền Nam Việt Nam tiếp tục có hoạt động bảo vệ chủ quyền đối với hai quần đảo. Tháng 1-1974, quân đội Việt Nam Cộng hoà chiến đấu tại Hoàng Sa trước sự tấn công của quân đội Trung Quốc nhưng thất bại. Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam ra tuyên bố khẳng định chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Từ giữa tháng 4-1975, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam triển khai lực lượng thực thi chủ quyền tại Trường Sa. Cần phân biệt sự kiện này với cuộc chiến đấu tại Hoàng Sa năm 1974, không gộp hai quần đảo và hai mốc thành một diễn biến. Tháng 3-1988, các chiến sĩ Hải quân Nhân dân Việt Nam chiến đấu bảo vệ chủ quyền tại khu vực Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao thuộc quần đảo Trường Sa trước cuộc tấn công của quân đội Trung Quốc; nhiều chiến sĩ đã hi sinh. Khi trình bày, cần xác định đúng địa bàn, thời gian và lực lượng tham gia, đồng thời trân trọng sự hi sinh của các chiến sĩ.

Sau năm 1975, Nhà nước Việt Nam tiếp tục thực thi, đấu tranh bảo vệ chủ quyền bằng nhiều hình thức. Sau khi thống nhất về mặt nhà nước năm 1976, Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam tiếp tục tổ chức quản lí và kiên trì các biện pháp pháp lí, ngoại giao khẳng định, bảo vệ chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa, giữ môi trường hoà bình, hợp tác ở Biển Đông. Những hoạt động như công bố tư liệu, ban hành văn bản pháp luật, gửi công hàm, tuyên bố và trao đổi ngoại giao thể hiện việc bảo vệ quyền lợi bằng các kênh có căn cứ. Hoạt động trên thực địa, xây dựng đời sống tại các đảo đang quản lí cùng quốc phòng, an ninh gắn với cách tiếp cận toàn diện. Truyền thống bảo vệ biển đảo được gìn giữ qua tư liệu, di tích và công tác tưởng niệm. Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma ở Khánh Hoà giúp tìm hiểu, tri ân những người đã hi sinh. Hình tượng nghệ thuật trong một đài tưởng niệm thể hiện sự tưởng nhớ; khi xác định diễn biến lịch sử vẫn phải đối chiếu tư liệu về sự kiện.

Đọc sơ đồ Hình 9 ở SGK tr. 87 theo thứ tự từ những hoạt động trước năm 1884 tới giai đoạn sau năm 1975. Sơ đồ gốc trình bày các mốc theo chiều từ dưới lên trên; khi lập trục mới, sắp rõ thời gian tăng dần và không bỏ chủ thể thực hiện. Chọn bốn dẫn chứng thuộc ít nhất ba thời kì, ghi thời gian, chủ thể, hoạt động và ý nghĩa. Phân biệt nhóm bảo vệ thực địa, nhóm pháp lí–ngoại giao và hoạt động tưởng niệm. Có thể có mối liên hệ giữa các nhóm nhưng mục đích trực tiếp khác nhau. Lập kế hoạch tìm hiểu một tư liệu, bảo tàng hoặc địa điểm tưởng niệm dưới sự hướng dẫn của nhà trường, gia đình. Sản phẩm cần nguồn, câu hỏi tìm hiểu, thông tin kiểm được và việc tri ân phù hợp. Kế hoạch chưa phải bằng chứng đã tham gia hoạt động; hình ảnh biểu tượng không thay thế toàn bộ hồ sơ sự kiện.