Văn minh Trung Hoa: chữ viết, văn học và nghệ thuật

Văn minh Trung Hoa hình thành trong không gian Đông Á, gắn với những dòng sông lớn như Hoàng Hà và Trường Giang. Chữ viết trải qua quá trình phát triển lâu dài, trong đó chữ giáp cốt và kim văn là những dạng cổ được nhắc đến trong bài học. **Chữ giáp cốt** được khắc trên mai rùa, xương thú; **kim văn** là chữ khắc trên đồ đồng. Qua nhiều lần chỉnh lí, chữ viết phát triển thành chữ Hán. Chữ viết giúp ghi chép, quản lí, sáng tác và lưu giữ tri thức. Ở Trung Hoa, viết chữ còn được nâng lên thành nghệ thuật thư pháp. Ảnh hưởng của chữ viết lan đến một số nước trong khu vực và được tiếp nhận, cải biên. Khi đọc tư liệu, cần phân biệt chất liệu mang chữ với ý nghĩa nội dung: biết chữ khắc trên xương chưa có nghĩa đã đọc được điều văn bản phản ánh.

Văn học Trung Hoa phong phú về nội dung và hình thức. Thơ Đường có các tác giả tiêu biểu như Lý Bạch, Đỗ Phủ và Bạch Cư Dị. Tiểu thuyết chương hồi thời Minh–Thanh có Tam quốc diễn nghĩa, Thuỷ hử, Tây du kí và Hồng lâu mộng. | Thành tựu và đặc điểm cần ghi nhớ | Ý nghĩa | | --- | --- | | **Thơ Đường:** Nhiều tác giả, tác phẩm thơ nổi tiếng | Đóng góp vào kho tàng văn học và ảnh hưởng tới sáng tác ở khu vực | | **Tiểu thuyết chương hồi:** Tác phẩm dài tổ chức theo hồi | Thể hiện sự phát triển của văn xuôi tự sự | | **Thư pháp:** Chữ viết được thể hiện như nghệ thuật | Cho thấy quan hệ giữa chữ viết và sáng tạo thẩm mĩ | Tác phẩm văn học có thể phản ánh đời sống và tư tưởng, nhưng có cách xây dựng nhân vật, tình tiết của nghệ thuật. Không thể coi mọi chi tiết trong tiểu thuyết lấy bối cảnh lịch sử là sự kiện có thật.

Kiến trúc Trung Hoa có nhiều công năng: nơi ở, cung điện, công trình phòng thủ, công trình tôn giáo và lăng mộ. Vạn Lý Trường Thành, Tử Cấm Thành là những ví dụ nổi bật; tượng binh sĩ đất nung trong lăng Tần Thuỷ Hoàng là dẫn chứng về điêu khắc. Hội hoạ được thể hiện trên nhiều chất liệu như gỗ, lụa và giấy, chú trọng đường nét, thần thái và tình cảm. Cần nhận ra cả nét riêng của nghệ thuật lẫn giá trị kĩ thuật, lịch sử của công trình, tác phẩm. Khi sưu tầm hình về Vạn Lý Trường Thành, cần kiểm nguồn và chú thích đoạn công trình được chụp. Đây là hệ thống hình thành, được xây dựng và củng cố qua nhiều thời kì; một ảnh không tự phản ánh toàn bộ quá trình đó.