Thành tựu văn minh Ấn Độ thời cổ–trung đại

Văn minh Ấn Độ phát triển trong không gian Nam Á và kéo dài qua thời cổ đại, trung đại. Hin-đu giáo và Phật giáo là hai tôn giáo có ảnh hưởng lớn, gắn với nhiều thành tựu văn hoá của Ấn Độ và được truyền bá ra bên ngoài. Chữ viết Ấn Độ trải qua quá trình phát triển lâu dài. Sau các dấu tích chữ cổ ở văn minh sông Ấn, chữ Kha-rốt-thi và Bra-mi xuất hiện; trên cơ sở phát triển chữ viết, người Ấn Độ ghi âm tiếng San-xcrít, còn gọi là tiếng Phạn. Một số hệ chữ Ấn Độ được truyền bá đến Đông Nam Á và được cư dân địa phương tiếp nhận, cải biên. Vì vậy, ảnh hưởng không có nghĩa mọi cộng đồng sử dụng một dạng chữ hoàn toàn giống nhau; cần chú ý cả sự tiếp nhận và sáng tạo của mỗi nơi.

Văn học có kinh Vê-đa, các sử thi Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na, cùng tác phẩm của Ca-li-đa-sa như kịch Sơ-kun-tơ-la. Những tác phẩm ấy có giá trị nghệ thuật, nhân văn và trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo ở nhiều nơi. Kiến trúc, điêu khắc có quan hệ chặt với tôn giáo. Chùa, tháp Phật giáo, đền Hin-đu giáo và các công trình Hồi giáo thể hiện những đặc điểm khác nhau trong lịch sử văn minh Ấn Độ. Chùa hang A-gian-ta và lăng Ta-giơ Ma-han là các ví dụ tiêu biểu. Khi dùng tác phẩm văn học để tìm hiểu lịch sử, cần phân biệt nội dung nghệ thuật với sự kiện được chứng thực. Khi dùng hình công trình, cần có tên và nguồn; không chỉ dựa vào hình dáng để gán tất cả kiến trúc Ấn Độ cho một tôn giáo.

Toán học Ấn Độ có đóng góp quan trọng về các chữ số từ 0 đến 9 và hệ thống ghi số được sử dụng rộng rãi về sau. Người Ấn Độ còn có hiểu biết về thiên văn, đặt lịch, phát triển luyện kim và y học. | Lĩnh vực và thành tựu hoặc dẫn chứng | Giá trị nổi bật | | --- | --- | | **Tư tưởng, tôn giáo:** Hin-đu giáo, Phật giáo | Ảnh hưởng đến đời sống tinh thần và nhiều loại hình nghệ thuật | | **Văn học:** Hai sử thi lớn, kịch của Ca-li-đa-sa | Giá trị nghệ thuật, nhân văn, nguồn cảm hứng sáng tạo | | **Kiến trúc, điêu khắc:** Chùa hang, đền và lăng mộ | Di sản kĩ thuật, nghệ thuật gắn với bối cảnh tôn giáo | | **Khoa học:** Chữ số, thiên văn, luyện kim, y học | Đóng góp vào kho tri thức và thành tựu của nhân loại | Ý nghĩa cần xét ở hai phạm vi: phục vụ đời sống và văn hoá Ấn Độ, đồng thời truyền bá, tác động tới nhiều quốc gia. Khi làm bảng so sánh, cần ghi cùng lĩnh vực và dẫn chứng cụ thể, tránh chỉ nhận xét chung rằng một nền văn minh có nhiều thành tựu.